مطالبه خسارت ناشی از جرم
وقتی جرمی واقع میشود، معمولاً اولین چیزی که به ذهن بزهدیده میرسد مجازات مرتکب است؛ اما در عمل، مهمتر از مجازات، مطالبه خسارت ناشی از جرم که در اثر جرم به شخص وارد شده است. برای بسیاری از افراد، بازگرداندن مال، جبران ضرر مالی یا حتی اعاده حیثیت، اهمیت بیشتری از محکوم شدن مجرم دارد. به همین دلیل قانون آیین دادرسی کیفری این امکان را پیشبینی کرده است که زیاندیده علاوه بر شکایت کیفری، خسارت ناشی از جرم را نیز مطالبه کند.نحوه مطالبه خسارت ناشی از جرم
فرض کنید شخصی با جعل سند، ملکی را به نام خود منتقل کرده است؛ یا فردی در اثر خیانت در امانت، خودروی امانی را فروخته است؛ یا با کلاهبرداری، سرمایه شخص دیگری را تصاحب کرده است. در تمام این موارد، صرف محکوم شدن مرتکب، زیان واردشده را جبران نمیکند. بزهدیده باید بتواند خسارت خود را نیز مطالبه کند و قانون این حق را برای او شناخته است.مطالبه خسارت ناشی از جرم در واقع یک دعوای حقوقی است که در کنار دعوای کیفری مطرح میشود. به همین علت، دادگاه کیفری علاوه بر بررسی وقوع جرم، میتواند درباره خسارت واردشده نیز تصمیم بگیرد؛ البته این امر معمولاً مستلزم تقدیم دادخواست ضرر و زیان است.
چه خسارتهایی قابل مطالبه هستند؟
برخلاف تصور عموم، خسارت ناشی از جرم فقط شامل ارزش مال از دست رفته نیست. هر ضرری که رابطه مستقیم با جرم داشته باشد، در صورت وجود شرایط قانونی، قابل مطالبه است.مهمترین خسارتها عبارتاند از:
- خسارت مالی مانند ارزش مال تلفشده یا بردهشده
- هزینه تعمیر اموال تخریبشده
- منافع از دست رفته در مواردی که قانون اجازه داده است
- خسارت معنوی مانند لطمه به حیثیت، اعتبار یا آبرو
مثال برای مطالبه خسارت ناشی از جرم
شخصی با جعل چک، مبلغ ۸۰۰ میلیون تومان از حساب دیگری برداشت میکند. شاکی علاوه بر درخواست مجازات مرتکب، میتواند اصل مبلغ، خسارات قانونی، هزینه کارشناسی، هزینه دادرسی و در صورت وجود شرایط قانونی، خسارت تأخیر تأدیه را نیز مطالبه کند.آیا همیشه باید دادخواست مطالبه خسارت ناشی از جرم داد؟
یکی از مهمترین اشتباهات شاکیان این است که تصور میکنند با ثبت شکایت کیفری، دادگاه خودبهخود درباره خسارت نیز حکم صادر میکند.در حالی که اصل بر این است که:
مطالبه خسارت نیازمند تقدیم دادخواست مطالبه خسارت ناشی از جرم است. تنها در موارد استثنایی که قانون صراحتاً دادگاه را مکلف کرده باشد (مانند برخی موارد رد مال)، ممکن است بدون دادخواست نیز درباره مال تصمیم گرفته شود.
به عنوان مثال اگر شخصی بابت جرم خیانت در امانت شکایت کند اما دادخواست ضرر و زیان تقدیم نکند، ممکن است دادگاه فقط درباره مجازات متهم تصمیم بگیرد و درباره خسارت مالی رأیی صادر نشود.
آیا میتوان خسارت را به نرخ روز مطالبه کرد؟
این سؤال تقریباً در تمام پروندههای مالی مطرح میشود.فرض کنید در سال ۱۳۹۸ مبلغ یک میلیارد تومان از طریق کلاهبرداری از شما گرفته شده و پرونده در سال ۱۴۰۵ به نتیجه رسیده است.
آیا فقط همان یک میلیارد تومان پرداخت میشود؟
پاسخ این سؤال مطلق نیست.اگر شرایط قانونی فراهم باشد، امکان مطالبه خسارت تأخیر تأدیه یا سایر خسارات ناشی از کاهش ارزش پول وجود دارد؛ اما تعیین آن به نوع دعوا، مستندات و مقررات حاکم بستگی دارد.
مطالبه خسارت در جرایم مختلف چگونه است؟
۱. خیانت در امانت
در جرم خیانت در امانت، مالک میتواند علاوه بر مجازات مرتکب، قیمت مال، خسارت ناشی از تلف یا کاهش ارزش آن و سایر زیانهای مستقیم را مطالبه کند.مثال مطالبه خسارت ناشی از جرم خیانت در امانت : خودروی خود را برای یک هفته به دوستتان میسپارید اما او آن را میفروشد. در این حالت میتوانید:
- شکایت خیانت در امانت مطرح کنید.
- قیمت خودرو را مطالبه کنید.
- خسارات ناشی از جرم را نیز درخواست نمایید.
۲. کلاهبرداری
در کلاهبرداری معمولاً مهمترین خواسته شاکی بازگرداندن مال است. اما علاوه بر استرداد مال، میتوان خسارات دیگری را نیز مطالبه کرد. به عنوان مثال مطالبه خسارت ناشی از جرم کلاهبرداری: شخصی با وعده سرمایهگذاری از ده نفر پول دریافت میکند. دادگاه علاوه بر مجازات مرتکب، میتواند درباره استرداد وجوه و خسارتهای ناشی از جرم نیز تصمیم بگیرد.۳. جعل
در جعل، خسارت فقط مربوط به سند مجعول نیست. ممکن است استفاده از سند جعلی باعث انتقال ملک، پرداخت وجه یا ورود خسارتهای متعدد شود. تمام این خسارتها در صورت اثبات رابطه سببیت، قابل مطالبه هستند.۴. تخریب
در جرم تخریب، هزینه تعمیر، قیمت مال تلفشده، کاهش ارزش و سایر خسارتهای مستقیم قابل مطالبه است.مثال مطالبه خسارت ناشی از جرم تخریب : شخصی عمداً شیشه مغازهای را میشکند. مالک میتواند:
- هزینه نصب شیشه جدید
- خسارت ناشی از تعطیلی مغازه
- هزینه کارشناسی
نمونه دادخواست مطالبه خسارت ناشی از جرم
متن رایگان دادخواست مطالبه خسارت ناشی از جرمریاست محترم دادگاه عمومی حقوقی
خواهان: …………………
خوانده: …………………
خواسته: مطالبه خسارت ناشی از جرم به مبلغ …………… ریال، به انضمام کلیه خسارات قانونی، هزینه دادرسی و حقالوکاله وکیل (در صورت وجود).
دلایل و مستندات:
1. رأی قطعی کیفری شماره ……………
2. گزارش ضابطین قضایی
3. نظریه کارشناسی
4. فاکتورها و اسناد مربوط به میزان خسارت
5. شهادت شهود (در صورت وجود)
6. سایر ادله و مستندات
شرح دادخواست:
ریاست محترم دادگاه
احتراماً، به استحضار میرساند خوانده به موجب دادنامه قطعی شماره ………… صادره از شعبه ………… به اتهام ………… محکوم گردیده است. در نتیجه ارتکاب جرم توسط خوانده، خسارات مادی به اینجانب وارد شده که میزان آن طبق نظریه کارشناسی و مدارک پیوست مبلغ ………… ریال برآورد شده است.
با توجه به اینکه ورود ضرر و انتساب آن به فعل مجرمانه خوانده محرز بوده و مطابق قوانین مربوط، مرتکب جرم مکلف به جبران کلیه خسارات وارده به زیاندیده است، صدور حکم بر محکومیت خوانده به پرداخت مبلغ یادشده به همراه هزینه دادرسی، خسارت تأخیر تأدیه (در صورت وجود شرایط قانونی) و سایر خسارات قانونی مورد استدعاست.
مستندات قانونی:
مواد ۱ و ۲ قانون مسئولیت مدنی
مواد مربوط به مطالبه ضرر و زیان ناشی از جرم در قانون آیین دادرسی کیفری
سایر مقررات قانونی مرتبط
با احترام
نام و نام خانوادگی خواهان
امضاء
تاریخ
آیا خسارت معنوی هم قابل مطالبه است؟
بله. یکی از نکاتی که بسیاری از افراد از آن اطلاع ندارند، امکان مطالبه خسارت معنوی است. اگر جرم موجب لطمه به شخصیت، اعتبار، آبرو یا آرامش روانی فرد شود، دادگاه میتواند در صورت احراز شرایط قانونی حکم به جبران خسارت معنوی صادر کند.مثال انتشار تصاویر خصوصی، افترا، نشر اکاذیب یا هتک حیثیت ممکن است علاوه بر خسارت مالی، موجب خسارت معنوی نیز شود.
نکات کاربردی مطالبه خسارت ناشی از جرم
حتی در جرایمی مانند خیانت در امانت، جعل و صدور چک بلامحل که مجازات قانونی آنها رد مال نیست، میزان خسارت بزهدیده باید در تعیین قرار تأمین کیفری مورد توجه قرار گیرد.دادخواست مطالبه خسارت در دادسرا قابل رسیدگی نیست و باید در دادگاه کیفری مطرح شود.
حقالوکاله وکیل نیز در برخی آرای مورد تأیید هیئت عالی، از خسارتهای ناشی از جرم محسوب شده است.
در برخی پروندهها، حتی شخصی که مستقیماً شاکی جرم نیست اما از وقوع جرم متضرر شده، میتواند خسارت خود را در دادگاه کیفری مطالبه کند؛ مانند خسارت واردشده به خودروی راننده غیرمقصر در برخی تصادفات.
سؤالات مهم درباره مطالبه خسارت ناشی از جرم
آیا بدون شکایت کیفری میتوان خسارت ناشی از جرم را مطالبه کرد؟
بله. در بسیاری از موارد امکان طرح دعوای حقوقی مستقل نیز وجود دارد، هرچند طرح همزمان با پرونده کیفری معمولاً سریعتر و مقرونبهصرفهتر است.آیا دادسرا به دادخواست خسارت رسیدگی میکند؟
خیر. دادسرا فقط تحقیقات کیفری را انجام میدهد و رسیدگی به دادخواست ضرر و زیان در صلاحیت دادگاه کیفری است.آیا برای مطالبه خسارت حتماً باید دادخواست داد؟
در اغلب موارد بله؛ مگر اینکه قانون استثنا کرده باشد.آیا خسارت معنوی هم قابل مطالبه است؟
بله؛ در صورتی که شرایط مقرر در قانون وجود داشته باشد.اگر مجرم علاوه بر مباشر، معاون هم داشته باشد، آیا معاون مسئول جبران خسارت است؟
اگر ورود خسارت عرفاً یا قانوناً به رفتار معاون نیز منتسب باشد، امکان محکومیت او به جبران خسارت نیز وجود دارد.جمعبندی
مطالبه خسارت ناشی از جرم، مکمل تعقیب کیفری است. هدف از شکایت کیفری تنها مجازات مرتکب نیست، بلکه جبران کامل زیان بزهدیده نیز اهمیت اساسی دارد. به همین دلیل، در بسیاری از پروندههای مربوط به کلاهبرداری، خیانت در امانت، جعل، تخریب، جرایم مالی و حتی برخی جرایم علیه حیثیت اشخاص، تقدیم دادخواست ضرر و زیان همزمان با رسیدگی کیفری، مؤثرترین راه برای احقاق حق و جبران خسارت محسوب میشود.
مهم ترین خدمات کیفری سایت داد وکیل در تهران
مهترین خدمات وکالت در استان تهران
مهترین خدمات حقوقی و خانواده سایت داد وکیل
آشنایی با مفاهیم حقوقی و جزائی
بر چسب ها :
مراحل رسیدگی به پرونده حقوقی شما
مرحله اول
مرحله دوم
مرحله سوم