نحوه کسر یک چهارم حقوق برای مهریه زمانی مطرح می‌شود که مهریه به موجب رأی قطعی یا اجراییه قابل وصول شده و شوهر با وجود اشتغال، بدهی را پرداخت نکرده باشد. در نحوه کسر یک چهارم حقوق برای مهریه، اصل بر این است که اگر محکوم‌علیه دارای همسر یا فرزند باشد، با دستور اجرای احکام، ربع حقوق و مزایای قابل توقیف او کسر می‌شود؛ اگر زن یا فرزندی نداشته باشد، میزان توقیف می‌تواند به یک‌سوم حقوق برسد. برای مثال، اگر زوج کارمند باشد و از پرداخت اقساط یا مبلغ تعیین‌شده بابت مهریه خودداری کند، زوجه می‌تواند از اجرای احکام بخواهد نامه کسر از حقوق را برای محل کار او ارسال کند.
کسر حقوق اقدامی مستقیم و خودکار از طرف زوجه نیست. ابتدا باید مهریه از طریق دادگاه خانواده یا اجرای ثبت مطالبه شود و برای پرداخت آن، اجراییه صادر گردد. پس از ابلاغ اجراییه و پایان مهلت قانونی پرداخت یا معرفی مال، در صورتی که بدهکار مالی برای پرداخت معرفی نکند یا توافق مؤثری شکل نگیرد، امکان توقیف حقوق فراهم می‌شود.
مطابق مقررات اجرای احکام مدنی، از حقوق و مزایای کارکنان دستگاه‌های دولتی، شرکت‌ها، مؤسسات و بنگاه‌های خصوصی، در صورت داشتن زن یا فرزند، یک‌چهارم و در غیر این صورت یک‌سوم قابل توقیف است. منظور از این مقررات، توقیف تمام حقوق نیست؛ بنابراین مبلغی باید برای هزینه‌های زندگی محکوم‌علیه باقی بماند. تشخیص مبلغ دقیق و نحوه اعمال آن با واحد اجرای احکام و واحد مالی محل کار است.
در عمل، معیار محاسبه معمولاً حقوق و مزایای قابل پرداخت پس از کسرهای قانونی است، اما همه پرداختی‌های شغلی الزاماً وضعیت یکسانی ندارند. اضافه‌کار، پاداش، مزایای مستمر، عیدی، حق مأموریت و سایر دریافتی‌ها ممکن است با توجه به نوع آن‌ها و دستور اجرا، مشمول یا غیرمشمول توقیف باشند. به همین دلیل، زوجه باید اطلاعات دقیق محل کار و وضعیت استخدامی زوج را به اجرای احکام ارائه کند.
در نحوه کسر یک چهارم حقوق برای مهریه، پیگیری صحیح پرونده اهمیت زیادی دارد. داشتن سند ازدواج به‌تنهایی باعث برداشت از حقوق نمی‌شود و باید مراحل اجرایی طی شود. مراحل معمول به شرح زیر است:
اگر محل کار زوج تغییر کند، زوجه باید موضوع را به اجرای احکام اطلاع دهد و تقاضای استعلام جدید کند. همچنین، اگر کارفرما نامه اجرا را دریافت کرده باشد اما از کسر یا واریز وجه خودداری کند، موضوع باید به همان واحد اجرا اعلام شود تا اقدامات قانونی لازم انجام گیرد.
در نحوه کسر یک چهارم حقوق برای مهریه، ربع حقوق به معنای یک‌چهارم کل مبلغ اسمی قرارداد استخدامی نیست. برای نمونه، ابتدا وضعیت حقوق و مزایای فرد، کسور قانونی، و مبالغی که به موجب احکام قبلی از حقوق او کسر می‌شود بررسی می‌گردد. سپس مبلغ قابل توقیف توسط اجرای احکام یا واحد مالی تعیین می‌شود.
فرض کنید حقوق قابل پرداخت زوج پس از کسور قانونی، ۲۰ میلیون تومان باشد و او دارای همسر یا فرزند باشد. در صورت شمول مقررات توقیف، مبلغ قابل کسر ممکن است تا پنج میلیون تومان در ماه تعیین شود. این مثال صرفاً برای توضیح روش محاسبه است و مبلغ واقعی به فیش حقوقی، نوع مزایا، دستور اجرا و وجود توقیف‌های قبلی بستگی دارد.
اگر هم‌زمان چند طلبکار برای توقیف حقوق اقدام کرده باشند، کارفرما نمی‌تواند بیش از سقف قانونی تعیین‌شده از حقوق برداشت کند. در این وضعیت، اولویت و نحوه تقسیم مبلغ توقیف‌شده با مرجع اجرا خواهد بود. همچنین اگر حقوق زوج کمتر از میزان بدهی باشد، کسر ماهانه باعث از بین رفتن اصل بدهی نمی‌شود؛ بلکه هر ماه بخشی از محکوم‌به پرداخت می‌گردد و ممکن است خسارت یا هزینه‌های قانونی نیز طبق مقررات مطرح باشد.
برای درخواست کسر حقوق، معمولاً ارائه مدارک زیر مفید و ضروری است:
اگر زوجه از محل کار دقیق زوج مطمئن نیست، می‌تواند از اجرای احکام درخواست استعلام از مراجع مربوط را مطرح کند. هرچه اطلاعات شغلی دقیق‌تر باشد، صدور و اجرای نامه توقیف سریع‌تر انجام می‌شود. شماره تلفن محل کار، عنوان شغلی، نام شرکت، شناسه ملی شرکت و نشانی شعبه نیز می‌تواند در شناسایی کارفرما مؤثر باشد.
اعسار به معنای ناتوانی از پرداخت یکجای بدهی است و با اثبات آن، دادگاه ممکن است مهریه را قسط‌بندی کند. صدور حکم اعسار لزوماً به معنی توقف همه اقدامات اجرایی نیست. اگر برای زوج اقساط تعیین شده باشد و او اقساط را نپردازد، زوجه می‌تواند اجرای حکم و در صورت وجود شرایط، توقیف حقوق را پیگیری کند.
چنانچه پیش از توقیف حقوق، حکم تقسیط صادر شده باشد، مبلغ کسرشده باید با مفاد حکم و دستور اجرای احکام هماهنگ باشد. زوجه نمی‌تواند صرفاً بر اساس توافق شفاهی یا محاسبه شخصی، مبلغی را از حقوق زوج مطالبه کند. هرگونه تغییر در میزان قسط، پرداخت بدهی، رفع توقیف یا ادامه کسر باید از مسیر مرجع اجرا ثبت و ابلاغ شود.
از سوی دیگر، اگر زوج مدعی کاهش درآمد، بیکاری یا تغییر جدی در وضعیت مالی خود باشد، می‌تواند با ارائه مدارک، درخواست تعدیل اقساط کند. تا زمانی که تصمیم جدید صادر نشده است، دستور قبلی معتبر خواهد بود و عدم پرداخت اقساط می‌تواند برای او مشکل اجرایی ایجاد کند.
خیر. محل کار معمولاً فقط در برابر دستور رسمی اجرای احکام یا مرجع صالح مکلف به کسر حقوق است. مراجعه مستقیم زوجه ممکن است نتیجه حقوقی نداشته باشد و حتی باعث افشای اطلاعات شخصی یا ایجاد اختلاف شود. درخواست باید در پرونده اجرایی ثبت شود تا نامه رسمی برای کارفرما ارسال گردد.
بله، زوجه می‌تواند از اجرای احکام درخواست استعلام کند و اطلاعاتی مانند نام شرکت، شماره تماس، عنوان شغلی یا نشانی محل فعالیت زوج را ارائه دهد. مرجع اجرا می‌تواند از مراجع ذی‌ربط درباره بیمه یا محل اشتغال استعلام کند. البته نتیجه استعلام به رسمی بودن اشتغال و ثبت اطلاعات بستگی دارد.
حقوق بازنشستگی و مستمری نیز ممکن است با رعایت محدودیت‌های قانونی و دستور مرجع صالح توقیف شود، اما مقررات آن با حقوق شاغلان در همه جزئیات یکسان نیست. نوع مستمری، وضعیت خانوادگی و سایر توقیف‌ها باید بررسی شود؛ بنابراین تصمیم نهایی را باید از اجرای احکام پرونده دریافت کرد.
امکان بررسی و توقیف حقوق از محل‌های مختلف وجود دارد، اما مجموع کسرها نباید خارج از حدود قانونی باشد. زوجه باید همه محل‌های اشتغال را معرفی کند تا مرجع اجرا درباره میزان و نحوه توقیف تصمیم بگیرد.
صرف پرداخت بخشی از بدهی، دستور توقیف را خودبه‌خود متوقف نمی‌کند. برای کاهش مبلغ کسر یا رفع توقیف، باید پرداخت انجام‌شده در پرونده ثبت شود و مرجع اجرا دستور جدید صادر کند. اگر توافقی میان طرفین صورت گیرد، بهتر است در مرجع صالح ثبت و رسمی شود.
در نحوه کسر یک چهارم حقوق برای مهریه، پیگیری مستمر از شعبه اجرا اهمیت دارد. شماره پرونده، تاریخ ابلاغ‌ها، رسیدهای واریز و مکاتبات با کارفرما را نگهداری کنید. اگر مبلغی کمتر از میزان مقرر واریز شد یا چند ماه هیچ وجهی پرداخت نشد، موضوع را کتبی به اجرای احکام اطلاع دهید و رسید دریافت کنید.
همچنین پیش از طرح درخواست، مشخص کنید پرونده در دادگاه خانواده دنبال می‌شود یا اجرای ثبت؛ زیرا مرجع صادرکننده دستور باید با پرونده اصلی هماهنگ باشد. در پرونده‌های پیچیده، وجود چند محکوم‌به، تغییر محل کار، اشتغال غیررسمی یا ادعای اعسار، بررسی اسناد توسط متخصص حقوق خانواده می‌تواند از تأخیر و اشتباه در روند اجرا جلوگیری کند.
کسر یک‌چهارم حقوق برای مهریه زمانی انجام می‌شود که بدهی مهریه وارد مرحله اجرا شده و مرجع صالح، توقیف حقوق را به کارفرما ابلاغ کند. اگر زوج دارای همسر یا فرزند باشد، سقف معمول توقیف حقوق یک‌چهارم و در برخی شرایط، برای فرد فاقد همسر یا فرزند، یک‌سوم است. زوجه باید پس از صدور اجراییه، درخواست شناسایی و توقیف حقوق را ثبت و اطلاعات محل کار زوج را ارائه کند. مبلغ دقیق، مزایای مشمول، اثر اعسار و نحوه ادامه کسر باید بر اساس پرونده و دستور رسمی اجرای احکام تعیین شود.