چه کسی حق دریافت اجاره ملک بهجامانده از متوفی را دارد؟ اجاره بهای ملک موروثی اصولاً باید به همه ورثه، متناسب با سهمالارث هرکدام، پرداخت شود؛ مگر اینکه ورثه شخصی را برای دریافت آن نماینده کرده باشند یا قرارداد معتبر دیگری وجود داشته باشد. تا زمانی که ملک میان ورثه تقسیم نشده است، هر وارث در مال مشاع سهم دارد و دریافت کل اجاره توسط یک نفر، بدون اجازه دیگران، میتواند موجب مسئولیت مالی و الزام به پرداخت سهم آنان شود.
پس از فوت مالک، حقوق و تعهدات مالی او به ورثه منتقل میشود؛ اما اداره ملک مشاع معمولاً نیازمند هماهنگی میان صاحبان سهم است. اگر تمام ورثه قرارداد اجاره را امضا کنند، وضعیت روشنتر خواهد بود. یکی از ورثه نیز میتواند با وکالتنامه یا اجازه معتبر سایرین، قرارداد را منعقد و اجاره را دریافت کند. در مقابل، اجاره دادن کل ملک توسط یک وارث، بدون اجازه دیگران، نسبت به سهم اشخاصی که رضایت ندادهاند قابل مناقشه است.
مستأجر باید اجاره را به شخصی بپردازد که مالکیت یا نمایندگی او احراز شده باشد. پرداخت به یک وارث، صرفاً به دلیل اینکه او کلید ملک را در اختیار دارد، همیشه پرداخت صحیح محسوب نمیشود. بهتر است در قرارداد، سهم هر وارث، شماره حساب دریافتکنندگان و حدود اختیار نماینده بهطور دقیق درج شود.
مبنای تقسیم، سهم مالکیت ثبتشده یا سهمالارث قطعی هر شخص است، نه تعداد افرادی که در ملک سکونت دارند. بنابراین ابتدا باید اجارهبهای توافقشده یا مبلغ قابل اثبات مشخص شود و سپس هزینههایی که قانوناً یا قراردادی بر عهده مالک است، بررسی گردد. پس از آن، مبلغ خالص میان ورثه تقسیم میشود. اگر یکی از ورثه هزینه ضروری تعمیر یا عوارض را پرداخت کرده باشد، ممکن است با ارائه اسناد، حق مطالبه سهم دیگران از آن هزینه را داشته باشد.
هر وارث میتواند ابتدا از طریق اظهارنامه، سهم اجاره خود را مطالبه و اسناد پرداخت را درخواست کند. اگر توافق حاصل نشود، با توجه به خواسته، ممکن است طرح دعوای مطالبه وجه، ارائه حساب دوران تصدی، اجرتالمثل یا رسیدگی به اداره مال مشاع مطرح شود. عنوان دعوا به این بستگی دارد که ملک با قرارداد اجاره در اختیار مستأجر بوده یا بدون قرارداد و اجازه استفاده شده است. جمعآوری رسیدها، شهادت، گردش حساب و پیامها در اثبات میزان دریافتی اهمیت دارد.
فرض کنید سه فرزند، وارث یک آپارتمان هستند و یکی از آنان بدون وکالت، ملک را اجاره داده و اجاره بهای ملک موروثی را چند ماه دریافت کرده است. دو وارث دیگر میتوانند سهم خود را مطالبه کنند؛ اما نتیجه نهایی به اثبات مالکیت، میزان اجاره، اطلاع یا رضایت آنان و هزینههای انجامشده بستگی دارد. اگر ثابت شود آنان قرارداد را پذیرفتهاند، موضوع ممکن است از حالت تصرف بدون اجازه خارج شود، ولی همچنان حسابرسی و تقسیم درآمد ضروری است.
برای جلوگیری از اختلاف، بهتر است ورثه پیش از اجاره، نماینده مشخص، مدت اختیار، مبلغ، نحوه پرداخت و مسئولیت تعمیرات را کتبی تعیین کنند. اجاره بهای ملک موروثی متعلق به یک وارث نیست و پرداخت یا برداشت آن باید با سهم مالکیت و حدود اختیار قانونی هماهنگ باشد. در اختلافهای جدی، بررسی اسناد توسط وکیل یا مشاور حقوقی، از طرح دعوای نادرست و هزینههای اضافی جلوگیری میکند.