آیا مالک میتواند همزمان با درخواست تخلیه، بابت مدت تصرف از ساکن اجرت مطالبه کند؟ پاسخ این است که اجرت المثل و تخلیه منزل دو خواسته جدا اما قابل طرح در یک پرونده یا پروندههای مرتبط هستند؛ تخلیه به پایان دادن به تصرف مربوط میشود و اجرت المثل، جبران مالی استفاده بدون اجازه یا خارج از حدود توافق از ملک است. مبلغ اجرت، عدد ثابت و عمومی ندارد و معمولاً با نظر کارشناس رسمی، بر اساس اجارهبهای املاک مشابه در همان محل و بازه زمانی تعیین میشود.
اگر شخصی بدون قرارداد معتبر، پس از پایان مدت اجاره، یا برخلاف اجازه مالک در خانه بماند، مالک میتواند اجرتالمثل ایام تصرف را مطالبه کند؛ البته باید مالکیت یا حق قانونی خود و همچنین مدت و کیفیت تصرف را اثبات کند. در قرارداد اجاره، ابتدا باید مشخص شود که مطالبه مبلغ، اجارهبهای قراردادی، وجهالتزام یا اجرتالمثل پس از پایان قرارداد است. وجود اجازه رایگان برای سکونت نیز ممکن است ادعا را محدود یا منتفی کند، مگر اینکه مالک بتواند پایان اجازه را ثابت کند.
این دو عنوان نباید با یکدیگر اشتباه شوند. اجرتالمثل تصرف، بابت استفاده از ملک دیگری مطرح میشود؛ اما اجرتالمثل کارهای انجامشده در منزل، در برخی شرایط، به کارهای زن در زندگی مشترک مربوط است و مبنای آن متفاوت خواهد بود. بنابراین، صرف مطرح بودن دعوای خانوادگی یا اختلاف زوجین، خودبهخود به معنای استحقاق اجرت استفاده از خانه نیست. در هر پرونده باید مالکیت، اذن سکونت، رابطه زوجیت، توافقهای طرفین و نوع خواسته بهطور جداگانه بررسی شود.
نوع سند و وضعیت تصرف، مسیر اقدام را تعیین میکند. برای نمونه، در اجارهنامه رسمی ممکن است پیگیری از مسیر اجرای ثبت مطرح شود؛ در اجارهنامه عادی یا اختلاف درباره شرایط قرارداد، معمولاً مراجعه به مرجع قضایی لازم است. مدارک مؤثر عبارتاند از:
در دعوای اجرت المثل و تخلیه منزل، خواهان باید خواستهها را دقیق بنویسد؛ زیرا تخلیه، مطالبه وجه و خسارت، ارکان و دلایل یکسانی ندارند. همچنین تخلیه فوری در همه اختلافها ممکن نیست و شرایط قانونی آن به نوع قرارداد و مدارک موجود بستگی دارد.
فرض کنید مالک، خانهای را برای یک سال در اختیار مستأجر گذاشته و پس از پایان قرارداد، مستأجر نه ملک را تحویل داده و نه مبلغی بابت ادامه سکونت پرداخت کرده است. مالک میتواند تخلیه و مطالبه اجرت مدت پس از پایان قرارداد را مطرح کند. در این وضعیت، کارشناس با بررسی محل، متراژ، امکانات، وضعیت ملک و اجارهبهای املاک مشابه، مبلغ تقریبی را تعیین میکند؛ اما نتیجه نهایی به قرارداد، پرداختهای انجامشده و دفاع مستأجر بستگی دارد. این مثال نشان میدهد که اجرت المثل و تخلیه منزل لزوماً یک ادعا با یک دلیل واحد نیستند.
ساکن میتواند به وجود اجازه مالک، تمدید قرارداد، پرداخت اجرت، توافق رایگان برای سکونت، نامناسب بودن ملک برای استفاده یا اشتباه در محاسبه مدت تصرف استناد کند. رسیدهای بانکی، مکاتبات و شهادت شهود ممکن است مؤثر باشند، اما ارزش هر دلیل به ارتباط آن با موضوع و ارزیابی مرجع رسیدگی بستگی دارد. مالک نیز نباید مبلغ کارشناسی را قطعی فرض کند؛ اعتراض به نظریه یا ارائه دلایل درباره شرایط واقعی ملک میتواند بر مبلغ اثر بگذارد.
برای پیگیری اجرت المثل و تخلیه منزل ابتدا باید مبنای تصرف، پایان اذن یا قرارداد، مالکیت و مدت استفاده روشن شود. تنظیم دقیق خواسته، گردآوری مدارک و ارزیابی کارشناسی اهمیت زیادی دارد. چون رابطه خانوادگی، اجارهای یا شراکتی میتواند نتیجه را تغییر دهد، پیش از اقدام باید وضعیت حقوقی ملک و راه مناسب رسیدگی بررسی شود.