آیا برادر و خواهر ناتنی مادری میتوانند از داراییهای مادر متوفی ارث ببرند؟ پاسخ کوتاه این است که در بیشتر موارد، اگر مادر فرزند داشته باشد، ارثی به خواهر و برادر مادری او نمیرسد؛ بنابراین درباره ارث برادر ناتنی و خواهر ناتنی مادری از مادرم باید ابتدا وجود یا نبود فرزندان، پدر و مادر متوفی و همسر او بررسی شود. خواهر و برادر مادری در طبقه دوم وراث قرار دارند و تا زمانی که یکی از وراث طبقه اول، مانند فرزند یا نوه، موجود باشد، از ترکه ارث نمیبرند.
منظور از خواهر یا برادر ناتنی مادری، شخصی است که فقط مادر مشترکی با متوفی دارد و پدر او متفاوت است. این افراد با خواهر و برادر ابوینی یا پدری تفاوت دارند و قواعد سهمالارثشان یکسان نیست. در نظام ارث ایران، طبقه اول شامل فرزندان، نوهها و پدر و مادر متوفی است. طبقه دوم، شامل اجداد و خواهر و برادر و فرزندان آنان میشود. تا وقتی وارثی از طبقه مقدم وجود داشته باشد، طبقه بعدی اصولاً ارث نمیبرد.
اگر متوفی فرزند، نوه، پدر یا مادر زنده نداشته باشد، امکان رسیدن ارث به خواهر و برادر مادری ایجاد میشود. اگر تنها یک خواهر یا برادر مادری وجود داشته باشد، سهم قانونی او معمولاً یکششم ترکه است. اگر دو نفر یا بیشتر باشند، مجموع سهم آنان معمولاً یکسوم ترکه خواهد بود و این سهم میان آنان به طور مساوی تقسیم میشود؛ یعنی جنسیت در این نوع قرابت، برخلاف برخی حالتهای دیگر ارث، موجب دو برابر شدن سهم مرد نمیشود.
با این حال، وجود همسر، خواهر و برادر ابوینی یا پدری، اجداد، وصیت، بدهیهای متوفی و هزینههای مقدم بر تقسیم ترکه میتواند نتیجه نهایی را تغییر دهد. سهمالارث پس از پرداخت دیون مسلم، هزینههای ضروری مربوط به کفن و دفن و اجرای وصیت معتبر تا حدود قانونی محاسبه میشود. بنابراین نباید ارزش اسمی اموال را با مبلغ قابل تقسیم میان وراث یکی دانست.
برای پیگیری موضوع ارث برادر ناتنی و خواهر ناتنی مادری از مادرم، ابتدا باید رابطه نسبی و وضعیت سایر وراث احراز شود. مدارک معمول عبارتاند از:
در صورت اختلاف، صرف ادعای خواهر یا برادری کافی نیست و ممکن است بررسی اسناد سجلی یا رسیدگی قضایی برای اثبات نسب ضرورت پیدا کند. پس از صدور گواهی انحصار وراثت، تقسیم ترکه میتواند با توافق وراث یا از طریق مرجع صالح انجام شود.
فرض کنید مادری فوت کرده و یک دختر زنده دارد، اما دو فرزند مادری دیگر نیز از ازدواج متفاوت او وجود دارند. در این وضعیت، چون دختر متوفی در طبقه اول است، ارث برادر ناتنی و خواهر ناتنی مادری از مادرم به آن دو نفر تعلق نمیگیرد. اگر آن دختر پیش از مادر فوت کرده باشد، باید بررسی شود آیا فرزندانی از او باقی ماندهاند یا خیر؛ زیرا نوه ممکن است در جایگاه قائممقام وارث طبقه اول قرار گیرد. نتیجه نهایی به وضعیت دقیق وراث در زمان فوت بستگی دارد.
یکی از خطاهای رایج، برابر دانستن «مادری» با «ابوینی» است. همچنین تقسیم اموال پیش از پرداخت بدهیها، نادیده گرفتن همسر متوفی، یا انتقال ملک بدون رضایت همه وراث میتواند اختلاف و مسئولیت حقوقی ایجاد کند. اگر درباره ارث برادر ناتنی و خواهر ناتنی مادری از مادرم اختلاف وجود دارد، بررسی شناسنامهها، گواهی انحصار وراثت و ترکیب کامل وراث پیش از هر توافق یا انتقال ضروری است.
خواهر و برادر مادری معمولاً تنها در نبود وراث طبقه اول امکان ارثبری دارند. وجود فرزند، نوه یا والدین متوفی میتواند مانع ارث آنان شود و در نبود این اشخاص، سهم آنان با توجه به تعداد خواهر و برادر، همسر و سایر وراث محاسبه میشود. برای تصمیم دقیق، مدارک نسبی و فهرست کامل داراییها و بدهیهای مادر باید بررسی شود.