آیا فرزندخوانده میتواند از والدین زیستی خود ارث ببرد؟ پاسخ این است که ارث فرزند خوانده از پدر و مادر اصلی، در صورت اثبات نسب قانونی یا شرعی، امکانپذیر است؛ زیرا فرزندخواندگی در حقوق ایران بهخودیخود رابطه نسبی کودک با والدین زیستی را از بین نمیبرد. با این حال، اگر نسب کودک ناشناخته باشد یا رابطه پدر و فرزندی از نظر قانونی ثابت نشود، صرف ادعای زیستی بودن برای مطالبه ارث کافی نیست.
ارث بر پایه وجود نسب و رابطه زوجیت ایجاد میشود، نه صرف عنوان «فرزندخوانده» یا نگهداری کودک در خانوادهای دیگر. بنابراین، چنانچه پدری در اسناد رسمی، اقرار معتبر، رأی دادگاه یا سایر دلایل قابل پذیرش، پدر قانونی کودک شناخته شود، فرزند از او ارث میبرد. همین حکم درباره مادر نیز، با توجه به احراز رابطه مادری و مدارک هویتی، قابل بررسی است.
فرزندخواندگی معمولاً به معنای اعطای سرپرستی است و فرزندخوانده را وارث قانونی سرپرستان نمیکند. در مقابل، این وضعیت لزوماً حق احتمالی او نسبت به والدین زیستی را نیز از بین نمیبرد. در موضوع ارث فرزند خوانده از پدر و مادر اصلی، زمان فوت، زنده بودن فرزند در آن زمان، وجود سایر ورثه و میزان اثبات نسب اهمیت اساسی دارد.
مدارک پرونده با توجه به وضعیت شناسنامه و سوابق ثبت احوال متفاوت است. معمولاً اسناد زیر میتواند برای شروع بررسی مفید باشد:
آزمایش ژنتیک ممکن است در برخی پروندهها بهعنوان دلیل یا قرینه مورد توجه قرار گیرد، اما پذیرش و ارزش آن به اوضاع پرونده و نظر دادگاه بستگی دارد. اگر نام والدین زیستی در اسناد رسمی درج نشده باشد، معمولاً ابتدا باید موضوع اثبات نسب در مرجع صالح پیگیری شود و سپس مطالبه ترکه انجام گیرد.
فرض کنید کودکی در خردسالی به خانوادهای سپرده شده، اما مدارک بیمارستانی و سوابق ثبت احوال، انتساب او به یک زن و مرد مشخص را نشان میدهد. پس از فوت پدر زیستی، سایر ورثه منکر رابطه فرزندی میشوند. در این وضعیت، فرزند نمیتواند فقط با ارائه حکم سرپرستی، سهم خود را دریافت کند؛ بلکه باید ابتدا رابطه نسبی را اثبات کند. پس از احراز نسب و صدور گواهی انحصار وراثت، ارث فرزند خوانده از پدر و مادر اصلی بر اساس قواعد عمومی ارث و در کنار سایر ورثه محاسبه خواهد شد.
در صورت ناشناخته بودن والدین زیستی یا شکست دعوای اثبات نسب، ارث قانونی از آنان قابل مطالبه نیست. با این حال، سرپرستان میتوانند در زمان حیات، مال خود را از طریق هبه یا انتقال قانونی به کودک واگذار کنند. همچنین وصیت به نفع فرزندخوانده، اصولاً در حدود مجاز قانونی قابل تنظیم است و نسبت به مقدار مازاد، ممکن است به اجازه ورثه نیاز داشته باشد. بیمه عمر، حسابهای بانکی و قراردادهای مالی نیز باید جداگانه و با توجه به مفاد هر قرارداد بررسی شوند.
ارث فرزند خوانده از پدر و مادر اصلی به عنوان فرزندخوانده بودن وابسته نیست، بلکه به اثبات نسب قانونی و تحقق شرایط ارث بستگی دارد. فرزندخواندگی نیز بهطور معمول از والدین سرپرست ارث ایجاد نمیکند. پیش از هر اقدام، باید اسناد هویتی، سوابق ثبت احوال، حکم سرپرستی و وضعیت ترکه بررسی شود؛ زیرا نتیجه نهایی به دلایل موجود و تصمیم مرجع قضایی وابسته است.