آیا برای مطالبه نفقه باید مستقیماً به دادگاه صلح مراجعه کرد؟ پاسخ کوتاه این است که در اغلب موارد، ارجاع پرونده نفقه به دادگاه صلح به معنای تغییر مرجع اصلی رسیدگی نیست؛ زیرا دعوای نفقه زوجه و فرزندان اصولاً در صلاحیت دادگاه خانواده قرار دارد، اما ممکن است پرونده برای صلح و سازش یا رسیدگی به بخش مالی آن، مطابق مقررات صلاحیت، به دادگاه صلح ارجاع شود.
بر اساس قانون حمایت خانواده، رسیدگی به دعوای نفقه زوجه و اقارب، از جمله فرزند، در صلاحیت دادگاه خانواده است. بنابراین خواهان باید دادخواست خود را از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت کند تا پس از بررسی صلاحیت محلی، به شعبه مناسب ارسال شود. محل اقامت خوانده معمولاً مبنای صلاحیت محلی است، اما در دعاوی خانوادگی ممکن است محل اقامت خواهان نیز تحت شرایط قانونی اهمیت داشته باشد.
دادگاه صلح نیز در چارچوب قانون شوراهای حل اختلاف، صلاحیت رسیدگی به برخی دعاوی مالی تا نصاب قانونی و همچنین تلاش برای سازش را دارد. با این حال، صرف مالی بودن نفقه، همیشه باعث کنار رفتن صلاحیت تخصصی دادگاه خانواده نمیشود. به همین دلیل، ارجاع پرونده نفقه به دادگاه صلح باید بر اساس موضوع دقیق دعوا، مبلغ مطالبهشده، مرحله رسیدگی و تصمیم مرجع قضایی انجام شود.
این ارجاع ممکن است در چند وضعیت رخ دهد: نخست، زمانی که مرجع قضایی پرونده را برای ایجاد سازش به دادگاه صلح یا واحد سازش ارسال کند؛ دوم، هنگامی که خواسته مستقل مالی، شرایط رسیدگی در دادگاه صلح را داشته باشد؛ و سوم، در مواردی که مقررات جدید تقسیم صلاحیت میان دادگاه خانواده و دادگاه صلح، رسیدگی به بخش مشخصی از اختلاف را در صلاحیت دادگاه صلح قرار دهد.
ارجاع به دادگاه صلح به معنای پذیرش ادعای خواهان یا محکومیت قطعی خوانده نیست. این مرجع ابتدا اظهارات طرفین و اسناد را بررسی میکند و در صورت امکان، توافقی درباره مبلغ، زمان پرداخت و نفقه جاری ایجاد میشود. توافق معتبر باید به شکل رسمی در پرونده ثبت شود تا قابلیت اجرا داشته باشد.
میزان نفقه رقم ثابتی برای همه اشخاص ندارد و با توجه به شأن خانوادگی، نیازهای متعارف، وضعیت محل زندگی و شرایط اقتصادی تعیین میشود. نظر کارشناس نیز میتواند مؤثر باشد، اما برای دادگاه الزامآور مطلق نیست و قاضی مجموع دلایل را ارزیابی میکند.
پس از ثبت دادخواست، ابلاغ الکترونیکی، تشکیل جلسه و ارائه دفاعیات انجام میشود. اگر سازش حاصل نشود، پرونده به مرجع صالح برای ادامه رسیدگی بازمیگردد یا همان مرجع، در حدود صلاحیت خود تصمیم میگیرد. در نفقه جاری، امکان درخواست تأمین دلیل یا طرح همزمان درخواستهای قانونی مرتبط، با توجه به شرایط پرونده وجود دارد. اجرای محکومیت نیز پس از صدور رأی قطعی یا لازمالاجرا شدن آن، از طریق اجرای احکام پیگیری میشود.
فرض کنید مریم برای نفقه چند ماه گذشته دادخواست میدهد و شعبه خانواده، پرونده را برای بررسی سازش به دادگاه صلح میفرستد. این اقدام بهتنهایی نشان نمیدهد که دعوا رد شده یا صلاحیت دادگاه خانواده از بین رفته است. مریم باید در جلسه حاضر شود، مبلغ و دوره زمانی مطالبه را روشن کند و در صورت توافق، مفاد آن را با دقت بررسی کند. اگر توافقی شکل نگیرد، ارجاع پرونده نفقه به دادگاه صلح مانع ادامه رسیدگی در مرجع صالح نخواهد بود.
برای تصمیمگیری درباره ارجاع پرونده نفقه به دادگاه صلح باید میان دعوای خانوادگی، مطالبه مالی مستقل و مرحله سازش تفاوت گذاشت. ثبت دادخواست از مسیر دفاتر خدمات قضایی، ارائه مدارک کافی و توجه به مفاد ابلاغیه، از اشتباهات مهم جلوگیری میکند. در صورت وجود اختلاف درباره صلاحیت، بهتر است پیش از امضای توافق یا انصراف از دعوا، موضوع با وکیل یا مشاور حقوقی بررسی شود.