آیا خواهان میتواند پیش از رسیدگی مؤثر، دادخواست خود را پس بگیرد و نتیجه آن چیست؟ پاسخ کوتاه این است که استرداد دادخواست قبل از تحقیقات منجر به صدور می شود؛ در دعاوی حقوقی، اگر استرداد تا پیش از نخستین جلسه دادرسی انجام شود، دادگاه معمولاً قرار ابطال دادخواست صادر میکند. البته اصطلاح «تحقیقات» در این موضوع دقیق نیست و باید میان مرحله ثبت دادخواست، جلسه دادرسی و تحقیقات قضایی تفاوت گذاشت.
خواهان میتواند پیش از آنکه نخستین جلسه دادرسی تشکیل شود، دادخواست خود را مسترد کند. در این وضعیت، هنوز رسیدگی ماهوی به ادعا آغاز نشده و دادگاه با بررسی درخواست استرداد، پرونده را از جریان رسیدگی خارج میکند. نتیجه معمول، صدور قرار ابطال دادخواست است؛ بنابراین این تصمیم با حکم به بیحقی خواهان تفاوت دارد و به معنای اثبات نادرستی ادعا نیست.
اگر استرداد پس از آغاز نخستین جلسه دادرسی مطرح شود، آثار آن به زمان و وضعیت مذاکرات طرفین بستگی دارد. در برخی شرایط، رضایت خوانده برای ادامه استرداد لازم است و ممکن است قرار رد دعوا صادر شود. همچنین چنانچه خواهان پس از پایان مذاکرات، بهطور کلی از دعوای خود صرفنظر کند، نتیجه حقوقی میتواند متفاوت باشد. تشخیص دقیق این وضعیت به صورتجلسه دادگاه و مرحله رسیدگی وابسته است.
خواهان باید درخواست خود را به شکل روشن و رسمی به مرجع رسیدگیکننده ارائه کند. این درخواست میتواند از طریق ثبت لایحه در سامانه مربوط یا مراجعه به دفتر خدمات الکترونیک قضایی انجام شود. بهتر است در متن درخواست، شماره پرونده، مشخصات طرفین، خواسته دعوا و عبارت صریح درباره استرداد دادخواست درج شود.
در عمل، استرداد دادخواست قبل از تحقیقات منجر به صدور می شود اما این عبارت نباید به معنای صدور رأی درباره اصل حق تلقی شود. تصمیم دادگاه معمولاً شکلی است و به ماهیت رابطه حقوقی طرفین وارد نمیشود.
پس از صدور قرار ابطال دادخواست، اصل دعوا معمولاً مختومه ماهوی نشده است؛ به همین دلیل، خواهان میتواند در صورت باقیبودن حق و رعایت مهلتهای قانونی، دعوای خود را با دادخواست جدید مطرح کند. با این حال، هزینه دادرسی پرداختشده معمولاً بهصورت خودکار قابل بازگشت نیست و برای ثبت دادخواست جدید نیز ممکن است پرداخت هزینه لازم باشد.
استرداد همچنین ممکن است بر هزینههای تحمیلشده به خوانده اثر بگذارد. اگر خوانده برای دفاع، وکیل گرفته یا هزینهای متعارف انجام داده باشد، بررسی مطالبه آن تابع مقررات و تشخیص دادگاه است. بنابراین بهتر است خواهان پیش از استرداد، موضوع مرور زمان، مهلت اقامه دعوا، تأمین دلیل و احتمال تغییر وضعیت اموال را بررسی کند.
فرض کنید علی برای مطالبه وجه یک قرارداد، دادخواست حقوقی ثبت میکند؛ اما پیش از تشکیل نخستین جلسه، با خوانده به توافق میرسد. علی از طریق لایحه رسمی، دادخواست خود را مسترد میکند و دادگاه قرار ابطال دادخواست صادر میکند. در این مثال، استرداد دادخواست قبل از تحقیقات منجر به صدور می شود و نتیجه، ابطال شکلی دادخواست است، نه اعلام بیحقی علی یا پرداخت قطعی وجه به خوانده.
در حقوق ایران، زمان استرداد اهمیت اساسی دارد. پیش از نخستین جلسه دادرسی، نتیجه معمول قرار ابطال دادخواست است؛ اما پس از آن، رضایت خوانده، مرحله مذاکرات و نحوه صرفنظر کردن خواهان میتواند تصمیم دادگاه را تغییر دهد. بنابراین استرداد دادخواست قبل از تحقیقات منجر به صدور می شود، ولی برای تعیین آثار نهایی باید متن درخواست، زمان ثبت و وضعیت رسیدگی پرونده دقیق بررسی شود.