آیا ارسال عکس مدارک هویتی برای دیگران یا بارگذاری آن در اینترنت مجاز است؟ پاسخ این است که استفاده از تصویر شناسنامه و کارت ملی بهخودیخود همیشه جرم نیست، اما باید با رضایت صاحب مدارک، برای هدفی مشروع و در حد ضرورت انجام شود؛ در غیر این صورت ممکن است موجب مسئولیت مدنی، کیفری یا سوءاستفاده هویتی شود. تصویر این مدارک حاوی اطلاعاتی مانند نام، شماره ملی، تاریخ تولد، نشانی و مشخصات خانوادگی است و بیاحتیاطی در نگهداری یا ارسال آن میتواند زیانهای جدی ایجاد کند.
دریافت تصویر مدارک زمانی قابل دفاعتر است که هویت شخص برای انجام یک معامله، افتتاح حساب، ارائه خدمت، تنظیم قرارداد یا تشکیل پرونده اداری لازم باشد. شخص یا سازمان دریافتکننده باید هدف دریافت تصویر را روشن کند و فقط اطلاعات ضروری را مطالبه نماید. برای نمونه، اگر احراز هویت با مشاهده اصل مدرک یا ثبت شماره ملی ممکن باشد، گرفتن تصویر کامل ممکن است بیش از نیاز واقعی باشد.
رضایت نیز باید آگاهانه باشد؛ یعنی صاحب مدرک بداند تصویر برای چه کاری، نزد چه شخصی و تا چه زمانی نگهداری میشود. رضایت برای یک هدف مشخص، مجوز استفاده در تبلیغات، انتشار عمومی یا واگذاری به اشخاص دیگر نیست. در روابط کاری و قراردادی، بهتر است این موضوع به صورت کتبی ثبت شود.
ارسال تصویر برای حسابهای ناشناس، آگهیهای استخدامی بدون نشانی معتبر، وعده وام فوری یا معاملات فاقد قرارداد، ریسک بالایی دارد. همچنین نباید تصویر مدارک دیگران را بدون اجازه آنان در گروهها، شبکههای اجتماعی یا سامانههای عمومی منتشر کرد.
برای پیگیری، ابتدا باید ادعا از دلیل جدا شود. صرف اینکه تصویر مدرک در اختیار فردی قرار گرفته، بهتنهایی اثبات نمیکند که او مرتکب جعل، کلاهبرداری یا سرقت هویت شده است. باید ارتباط میان استفادهکننده، اقدام انجامشده و زیان واردشده تا حد امکان نشان داده شود.
برای مطالبه خسارت نیز باید ورود ضرر، تقصیر یا رفتار مسئولانهنبودن و رابطه میان آن رفتار و زیان اثبات شود. نوع اقدام انجامشده تعیین میکند که شکایت کیفری، دادخواست حقوقی یا هر دو مسیر قابل بررسی باشد.
فرض کنید فردی برای استخدام، استفاده از تصویر شناسنامه و کارت ملی را به شخصی معرفیشده در یک کانال ناشناس واگذار میکند. بعداً متوجه میشود با همان تصاویر برای دریافت خدماتی به نام او اقدام شده است. در این وضعیت، صرف ارسال تصویر به معنای مسئولیت قطعی او نیست؛ اما باید پیامها، آگهی، مشخصات دریافتکننده و هرگونه خسارت را حفظ کند. مرجع رسیدگی پس از بررسی ادله دیجیتال و سوابق ایجادشده، درباره انتساب عمل و میزان مسئولیت تصمیم میگیرد.
استفاده از تصویر شناسنامه و کارت ملی باید محدود، هدفمند و همراه با رضایت باشد. پیش از ارسال، ضرورت دریافت، اعتبار مخاطب و شیوه حذف اطلاعات را بررسی کنید. در صورت سوءاستفاده، سرعت در مسدودسازی خدمات، حفظ ادله و مراجعه به مرجع صالح، شانس جلوگیری از خسارت بیشتر و پیگیری مؤثر را افزایش میدهد.