آیا فرزند یا همسر میتواند پس از فوت پدر از مزایا و مطالبات قانونی او استفاده کند؟ بله، استفاده از حقوق پدر فوت شده با توجه به نوع حق، وراث قانونی، مقررات صندوق بیمه و وجود مدارک لازم امکانپذیر است؛ اما همه حقوق متوفی به ورثه منتقل نمیشود. اموال، مطالبات مالی، سهمالارث، مستمری قابل برقراری و برخی دعاوی مالی ممکن است قابل پیگیری باشند، در حالی که حقوق کاملاً شخصی مانند حضانت یا برخی امتیازات وابسته به شخصیت، پس از فوت قابل انتقال نیستند.
نخست باید میان ارث و مستمری بازماندگان تفاوت گذاشت. موجودی حساب، ملک، خودرو، سهام، طلب از اشخاص، حقوق معوق، خسارت قابل مطالبه و سهم متوفی از اموال مشترک، اصولاً در دارایی او قرار میگیرد و پس از پرداخت دیون و هزینههای مقدم، میان ورثه تقسیم میشود. در مقابل، مستمری تأمین اجتماعی، صندوق بازنشستگی کشوری، لشکری یا صندوقهای خاص، تابع مقررات همان صندوق است و ممکن است فقط به همسر، فرزندان یا افراد واجد شرایط پرداخت شود.
همچنین بدهیهای پدر از ترکه جدا نیستند. پیش از تقسیم اموال، باید دیون مسلم، هزینههای ضروری مربوط به کفنودفن و تعهدات قانونی بررسی شود. بنابراین استفاده از حقوق پدر فوت شده بدون تعیین تکلیف بدهیها، ممکن است موجب اختلاف میان ورثه یا مسئولیت در برابر طلبکاران شود.
در برخی پروندهها، گواهی انحصار وراثت بهتنهایی کافی نیست و باید مالیات، استعلام ثبتی، مفاصاحساب یا مدارک بانکی نیز ارائه شود. اگر یکی از وراث صغیر، محجور یا غایب باشد، رعایت تشریفات قانونی نمایندگی او اهمیت ویژه دارد.
ابتدا باید گواهی فوت و مدارک هویتی تکمیل شود. سپس برای انحصار وراثت اقدام و وضعیت بیمه یا بازنشستگی از صندوق مربوط استعلام میشود. درخواست برقراری مستمری معمولاً از مسیر شعبه یا سامانه همان صندوق انجام میگیرد. برای دریافت داراییهای بانکی، انتقال ملک یا وصول طلب نیز ممکن است ارائه گواهی انحصار وراثت، مدارک مالیاتی و رضایت یا حضور وراث لازم باشد.
اگر دستگاه یا صندوق از پرداخت حق مسلم خودداری کند، ابتدا درخواست کتبی و شماره پیگیری دریافت کنید. در ادامه، حسب موضوع، امکان طرح دعوا در دادگاه حقوقی، مراجع اداری یا مراجع اختصاصی کار و تأمین اجتماعی وجود دارد. مرجع صالح به نوع حق و طرف اختلاف بستگی دارد.
فرض کنید آقای «رضایی» فوت کرده و همسر، یک فرزند دانشجو و یک فرزند شاغل دارد. حساب بانکی، یک آپارتمان و چند ماه حقوق پرداختنشده از او باقی مانده است. همسر و فرزند واجد شرایط میتوانند برای مستمری اقدام کنند، اما فرزند شاغل لزوماً شرایط دریافت مستمری را ندارد. آپارتمان و موجودی حساب پس از بررسی دیون و تشریفات قانونی، جزو ترکه محسوب میشود. در این مثال، استفاده از حقوق پدر فوت شده برای هر شخص به نسبت قانونی و شرایط اثباتشده او انجام میشود، نه صرفاً بر اساس رابطه فرزندی.
برداشت از حساب متوفی بدون مجوز، فروش مال پیش از تعیین سهم ورثه، نادیده گرفتن وصیت معتبر، یا معرفی نادرست افراد واجد شرایط مستمری میتواند مشکلساز باشد. بهتر است هیچ وارثی بهتنهایی درباره همه اموال تصمیم نگیرد و پیش از امضا یا تقسیم، فهرست داراییها و بدهیها تهیه شود. در پروندههای دارای اختلاف، مشورت با وکیل یا کارشناس حقوقی میتواند از طرح دعوای نادرست جلوگیری کند.
استفاده از حقوق پدر فوت شده نیازمند شناسایی نوع حق، تعیین ورثه، بررسی بدهیها و مراجعه به مرجع مناسب است. ارث با مستمری تفاوت دارد و شرایط دریافت هرکدام جداگانه سنجیده میشود. تکمیل مدارک، پیگیری کتبی و خودداری از تصرف انفرادی در اموال، مهمترین اقدامات برای حفظ حقوق همه ذینفعان است.