آیا هر ساکن میتواند از بخشهای مشترک برج برای هر منظوری استفاده کند؟ پاسخ کوتاه این است که استفاده از مشاعات برج فقط در حدود قانون، سند مالکیت، مقررات ساختمان و تصمیمات معتبر مجمع عمومی مجاز است و نباید مانع بهرهبرداری متعارف دیگر مالکان یا موجب خسارت و مزاحمت شود. راهروها، راهپلهها، آسانسور، لابی، تأسیسات مشترک، پشتبام و نمای ساختمان معمولاً مشاع محسوب میشوند؛ حتی اگر بعضی واحدها دسترسی بیشتری به آنها داشته باشند.
در آپارتمان، قسمتهایی که برای استفاده اختصاصی یک واحد در نظر گرفته نشده یا در سند مالکیت بهطور مستقل ثبت نشدهاند، غالباً جزء مشاعات هستند. زمین، اسکلت، راهرو، ورودی، آسانسور، موتورخانه، تأسیسات مرکزی، حیاط، پشتبام و نمای بیرونی از نمونههای رایجاند. پارکینگ نیز ممکن است اختصاصی، مشاع یا دارای حق استفاده مشخص باشد؛ بنابراین صرف قرار گرفتن خودرو در محلی خاص، بهتنهایی مالکیت اختصاصی ایجاد نمیکند.
در مقابل، داخل واحد، انباری یا پارکینگی که در سند بهعنوان قسمت اختصاصی یا محل اختصاصی استفاده معرفی شده، تابع قواعد دیگری است. گاهی نیز بخشی مانند حیاط یا پشتبام با توافق معتبر، برای مدت یا منظور مشخصی در اختیار یک واحد قرار میگیرد؛ اما این توافق نباید به تغییر غیرمجاز کاربری یا تضییع حقوق سایر مالکان منجر شود.
هیچ مالک یا مستأجری حق ندارد مشاعات را به انباری، محل پارک دائمی، کارگاه، محل نگهداری حیوانات، فضای تبلیغاتی یا محل نصب تجهیزات شخصی تبدیل کند؛ مگر آنکه مجوز قانونی و رضایت لازم وجود داشته باشد. بستن راهرو، قراردادن کفش و وسایل در پاگرد، نصب کولر یا دیش روی نما، تصرف بخشی از پشتبام و ایجاد سر و صدای غیرمتعارف میتواند مصداق مزاحمت، ممانعت از حق یا تخلف از مقررات ساختمان باشد.
تصمیم مجمع عمومی درباره نظم و نحوه بهرهبرداری از مشاعات، در حدود قانون برای مالکان و ساکنان اهمیت دارد. با این حال، مدیر ساختمان نمیتواند خودسرانه حق مالکیت یا حق استفاده قانونی فردی را از بین ببرد. همچنین پرداخت شارژ، بهتنهایی مجوز تصرف اختصاصی در مشاعات نیست و نپرداختن شارژ نیز مجوز جلوگیری فیزیکی از استفاده متعارف دیگران محسوب نمیشود.
پیش از اقدام، بهتر است موضوع با دلیل قابل بررسی ثبت شود. مدارک و شواهد مفید عبارتاند از:
بهتر است ابتدا تذکر کتبی و محترمانه داده شود و موضوع در صورتجلسه ساختمان بیاید. اگر مزاحمت ادامه یافت، بسته به موضوع میتوان از اظهارنامه، درخواست تأمین دلیل، مراجعه به مرجع قضایی صالح یا شکایت کیفری در مواردی مانند تخریب، تهدید یا ممانعت از حق استفاده کرد. عنوان اقدام به نوع رفتار و مدارک موجود بستگی دارد و صرف نارضایتی، برای اثبات تخلف کافی نیست.
فرض کنید مالک طبقه آخر بدون موافقت معتبر، بخشی از پشتبام را با نرده محصور کرده و وسایل شخصی گذاشته است. یکی از مالکان با عکس، صورتجلسه مدیر و سندی که مشاع بودن پشتبام را نشان میدهد، اعتراض میکند. در این وضعیت، استفاده از مشاعات برج توسط مالک طبقه آخر لزوماً حق اختصاصی ایجاد نمیکند و مرجع رسیدگی با بررسی اسناد، نحوه تصرف، وجود یا نبود توافق و میزان مزاحمت تصمیم میگیرد. ممکن است رفع تصرف، جمعآوری آثار ایجادشده یا جبران خسارت مطرح شود؛ اما نتیجه قطعی بدون بررسی مدارک قابل اعلام نیست.
قاعده اصلی این است که استفاده از مشاعات برج باید متعارف، برابر و بدون لطمه به حقوق دیگران باشد. برای پیشگیری از اختلاف، وضعیت قسمتها را از سند و صورتمجلس تفکیکی بررسی کنید، تصمیمات ساختمان را مکتوب نگه دارید و پیش از هر اقدام ساختمانی یا تصرف مستمر، رضایتها و مجوزهای لازم را بگیرید. در اختلاف جدی، مشاوره حقوقی بر پایه اسناد و شواهد، مسیر مناسبتری از اقدام خودسرانه است.