آیا میتوان در مرحله تجدیدنظر دیوان عدالت اداری، شخص یا دستگاه جدیدی را طرف دعوا قرار داد؟ در اصل، اضافه نمودن خوانده به دعوا در دادگاه تجدید نظر دیوان عدالت اداری معمولاً با محدودیت روبهرو است و نمیتوان صرفاً برای اصلاح اشتباه یا تقویت پرونده، خواندهای جدید و مستقل را وارد کرد؛ زیرا رسیدگی تجدیدنظر اصولاً باید در حدود رأی و اصحاب دعوای مرحله بدوی انجام شود. بااینحال، اگر شخص یا مرجع جدید از ابتدا طرف واقعی شکایت بوده، اشتباه در درج مشخصات رخ داده باشد یا تصمیم مورد اعتراض بدون حضور او قابل بررسی نباشد، امکان طرح درخواست و بررسی آن از سوی شعبه وجود دارد.
تجدیدنظرخواهی برای اعتراض به رأی صادرشده در مرحله نخستین است، نه برای آغاز دعوایی تازه. بنابراین، افزودن خواندهای که در مرحله بدوی طرف دعوا نبوده، ممکن است به معنای تغییر چارچوب رسیدگی یا طرح خواسته جدید تلقی شود. شعبه تجدیدنظر ابتدا بررسی میکند که شخص معرفیشده چه ارتباطی با تصمیم اداری مورد اعتراض دارد و آیا رأی بدوی بدون حضور او ناقص یا غیرقابل اجرا خواهد بود یا خیر.
چنانچه دستگاهی که تصمیم را صادر کرده اشتباه درج شده باشد، باید موضوع با توضیح روشن و مستند مطرح شود. در مقابل، اگر هدف، مطالبهای مستقل از مرجع دیگری باشد، معمولاً باید دعوای جداگانه در مرجع صالح اقامه شود؛ نه اینکه در مرحله تجدیدنظر به پرونده قبلی افزوده شود.
اصلاح نام، عنوان قانونی، نشانی یا نمایندگی دستگاهی که همان مرجع واقعی تصمیمگیرنده است، با معرفی یک خوانده کاملاً جدید تفاوت دارد. در حالت نخست، خواهان تلاش میکند هویت صحیح طرف دعوا را روشن کند؛ اما در حالت دوم، دامنه دعوا توسعه مییابد. برای مثال، اشتباه در نوشتن نام یک اداره کل، در صورت وجود اسناد کافی، ممکن است قابل توضیح و اصلاح باشد؛ ولی اضافه کردن وزارتخانهای که در تصمیم مورد اعتراض نقشی نداشته، معمولاً قابل پذیرش نیست.
درخواست باید مکتوب، دقیق و ناظر به ضرورت حضور خوانده باشد. مدارک زیر میتواند در ارزیابی شعبه مؤثر باشد:
صرف ادعای ارتباط، برای پذیرش درخواست کافی نیست. خواهان باید میان خوانده پیشنهادی و موضوع شکایت، رابطهای مستقیم و قابل اثبات نشان دهد.
درخواست اضافه کردن خوانده باید در مهلت و قالب قابل پذیرش، از طریق مسیر ثبت دادخواست یا لایحه در سامانه مربوط به دیوان عدالت اداری ارائه شود. عنوان درخواست، مشخصات کامل طرف پیشنهادی، نشانی، علت ضرورت حضور و مستندات باید درج شود. اگر موضوع در واقع اصلاح طرف دعوا باشد، این نکته صریحاً بیان شود تا با تغییر خواسته یا طرح دعوای جدید اشتباه نشود.
پس از ثبت، شعبه ممکن است توضیح تکمیلی بخواهد، موضوع را از نظر صلاحیت و ارتباط دعوا بررسی کند یا درخواست را نپذیرد. ثبت درخواست بهتنهایی به معنای قبول خوانده جدید یا توقف رسیدگی نیست. همچنین در صورت رد درخواست، بسته به نوع تصمیم و مرحله پرونده، ممکن است راهکارهایی مانند طرح دعوای مستقل یا اعتراض در چارچوب قانونی وجود داشته باشد.
فرض کنید فردی علیه اداره شهرستان درباره رد درخواست استخدامی شکایت کرده و پس از صدور رأی بدوی متوجه شود تصمیم نهایی را اداره کل استان صادر کرده است. در این وضعیت، اضافه نمودن خوانده به دعوا در دادگاه تجدید نظر دیوان عدالت اداری تنها با بیان ارتباط اداره کل، ارائه تصمیم امضاشده و توضیح اشتباه اولیه ممکن است بررسی شود؛ اما نتیجه قطعی نیست. اگر اداره شهرستان صرفاً مجری تصمیم بوده و اداره کل مرجع واقعی صدور آن باشد، شعبه میتواند موضوع را از جهت ضرورت حضور طرف واقعی ارزیابی کند. اگر خواسته جدیدی علیه اداره کل مطرح شود، احتمال الزام به طرح دعوای جداگانه وجود دارد.
اضافه نمودن خوانده به دعوا در دادگاه تجدید نظر دیوان عدالت اداری استثنایی و وابسته به ماهیت تصمیم اداری، نقش مرجع پیشنهادی و سوابق مرحله بدوی است. پیش از اقدام، باید مشخص شود که موضوع، اصلاح هویت خوانده است یا افزودن طرفی مستقل. تنظیم دقیق لایحه، پیوست کردن اسناد و پرهیز از طرح خواسته جدید، احتمال بررسی مؤثر درخواست را افزایش میدهد؛ بااینحال تصمیم نهایی با شعبه رسیدگیکننده خواهد بود.