آیا میتوان پس از ثبت دادخواست، مطالبه یا درخواست دیگری را نیز مطرح کرد؟ بله، اضافه کردن خواسته به دادخواست در حقوق ایران، با رعایت شرایط قانونی امکانپذیر است؛ اما معمولاً باید تا پایان نخستین جلسه دادرسی انجام شود و خواسته جدید با دعوای اصلی ارتباط داشته و از همان منشأ ناشی شده باشد. اگر این شرایط رعایت نشود، دادگاه ممکن است آن بخش را نپذیرد و طرح دعوای جداگانه لازم شود.
مطابق قواعد آیین دادرسی مدنی، خواهان میتواند خواسته خود را کاهش دهد، اما افزایش یا تغییر آن محدود به شرایط مشخصی است. مهمترین شرایط عبارتاند از:
برای نمونه، مطالبه اصل مبلغ و خسارت ناشی از همان قرارداد، معمولاً مرتبط تلقی میشوند؛ اما افزودن دعوای تخلیه یک ملک مستقل به دعوای مطالبه وجه، غالباً فاقد منشأ واحد است.
خواهان باید درخواست خود را به شکل روشن و رسمی، معمولاً از طریق لایحه در پرونده یا صورتجلسه دادرسی، مطرح کند. در متن درخواست باید خواسته قبلی، خواسته جدید، منشأ مشترک آنها و دلایل ارتباط میان دو موضوع توضیح داده شود. عنوان خواسته نیز باید دقیق باشد؛ زیرا عباراتی مانند «مطالبه کلیه خسارتها» ممکن است برای تعیین حدود رسیدگی کافی نباشد.
در عمل، بهتر است درخواست پیش از تشکیل نخستین جلسه به شعبه ارائه شود تا قاضی و طرف مقابل فرصت اطلاع و دفاع داشته باشند. صرف بیان شفاهی خارج از صورتجلسه، جایگزین درخواست رسمی و قابل استناد نیست.
افزایش مبلغ خواسته یا افزودن یک خواسته مالی، ممکن است موجب افزایش هزینه دادرسی شود. رقم آن به نوع دعوا، مالی یا غیرمالی بودن خواسته، ارزش مورد مطالبه و مقررات زمان ثبت درخواست بستگی دارد؛ بنابراین نمیتوان یک مبلغ ثابت برای همه پروندهها اعلام کرد. در خواسته مالی، معمولاً باید مابهالتفاوت هزینه مربوط به بخش افزودهشده پرداخت شود.
فرض کنید سارا علیه فروشنده، دعوای مطالبه مبلغ پرداختشده بابت یک قرارداد فروش مطرح کرده است. او پیش از پایان نخستین جلسه دادرسی متوجه میشود که بابت همان قرارداد، خسارت قراردادی نیز قابل مطالبه است. در این وضعیت، اضافه کردن خواسته به دادخواست برای مطالبه خسارت، در صورت اثبات ارتباط و منشأ واحد، قابل طرح است. با این حال، پذیرش نهایی به مفاد قرارداد، مدارک موجود، نحوه طرح درخواست و نظر دادگاه بستگی دارد.
پس از پایان نخستین جلسه دادرسی، افزودن خواسته جدید معمولاً با محدودیت جدی روبهروست. اگر موضوع جدید شرایط ارتباط و منشأ واحد را نداشته باشد، راه مطمئنتر طرح دادخواست مستقل است. در این حالت، خواهان باید هزینه دادرسی، صلاحیت مرجع رسیدگی و احتمال ارتباط دو پرونده را جداگانه بررسی کند و در صورت لزوم، ارتباط پروندهها را از دادگاه بخواهد.
همچنین نباید «اصلاح اشتباه شکلی» را با افزودن خواسته اشتباه گرفت. اصلاح نشانی، شماره سند یا توضیح یک عبارت ممکن است تغییر خواسته محسوب نشود، اما مطالبه مبلغ یا تعهد تازه، معمولاً نیازمند بررسی شرایط قانونی اضافه کردن خواسته است.
اضافه کردن خواسته به دادخواست زمانی کمریسکتر است که پیش از پایان نخستین جلسه دادرسی، با منشأ و موضوع دعوای اصلی مرتبط و همراه با توضیح دقیق و پرداخت هزینه لازم انجام شود. پیش از اقدام، خواسته جدید، مدارک، مهلت رسیدگی و آثار مالی آن را بررسی کنید؛ زیرا تصمیم نادرست ممکن است موجب رد درخواست یا ضرورت طرح دعوای جداگانه شود.