آیا پس از خرید یا اندازهگیری رسمی، مشخص شده است متراژ واقعی ملک بیشتر از مساحت درجشده در سند یا قرارداد است؟ اضاف بر مساحت ملک معمولاً با بررسی سند، حدود اربعه، نقشه ثبتی و توافق طرفین تعیین تکلیف میشود و ممکن است به اصلاح سند، پرداخت بهای مساحت اضافی یا طرح دعوای حقوقی منجر شود. نتیجه، به نوع قرارداد، نحوه درج مساحت و قابل انتساب بودن اشتباه بستگی دارد.
اگر ملک با مساحت معین فروخته شده باشد و بعداً مساحت بیشتری در محدوده قانونی همان ملک کشف شود، خریدار یا فروشنده نمیتواند صرفاً با استناد به اندازهگیری غیررسمی، ادعای خود را قطعی بداند. ابتدا باید مشخص شود مساحت اضافی داخل حدود ثبتی ملک قرار دارد یا ناشی از تجاوز به ملک مجاور، اشتباه نقشهبرداری یا جابهجایی مرزهاست.
در معاملات، تفاوت میان فروش «بهصورت قطعی و با مساحت مشخص» و فروش «بهصورت کلی یا با ذکر حدود تقریبی» اهمیت زیادی دارد. در حالت نخست، اختلاف متراژ میتواند بر مبلغ معامله اثر بگذارد؛ اما در حالت دوم، تفسیر قرارداد، عرف معامله و قصد مشترک طرفین نقش پررنگتری دارد. عبارت اضاف بر مساحت ملک بهتنهایی حق مالکیت ایجاد نمیکند و باید با اسناد معتبر پشتیبانی شود.
اندازهگیری با متر دستی یا نقشههای غیررسمی، معمولاً برای اصلاح سند یا صدور حکم کافی نیست. کارشناس باید مساحت را با توجه به حدود مندرج در سند، مختصات ثبتی و وضعیت موجود بررسی کند. همچنین باید میان مساحت عرصه، زیربنا، مشاعات و قسمت اختصاصی تفاوت گذاشت؛ زیرا افزایش زیربنا الزاماً به معنای افزایش مساحت عرصه نیست.
در گام نخست، مالک باید از اداره ثبت محل وقوع ملک درباره وضعیت ثبتی و امکان اصلاح سند استعلام کند. اگر موضوع در چهارچوب مقررات ثبتی قابل حل باشد، ارائه نقشه دقیق و پرداخت هزینههای قانونی یا بهای مساحت اضافی، حسب مورد، مطرح میشود. مبلغ قابل پرداخت به مفاد سند، ارزش قراردادی یا نظر مرجع صالح و وضعیت ثبتی ملک وابسته است؛ بنابراین نمیتوان رقم ثابتی برای همه پروندهها اعلام کرد.
اگر میان طرفین درباره مالکیت، مبلغ، حدود یا اعتبار قرارداد اختلاف وجود داشته باشد، موضوع ممکن است به دادخواستهایی مانند الزام به اصلاح سند، مطالبه بهای مساحت اضافی، ابطال یا اصلاح قرارداد و رفع تجاوز از ملک کشیده شود. انتخاب خواسته باید پس از بررسی سند و نظریه کارشناسی انجام شود. در چنین پروندههایی، مرجع صالح معمولاً دادگاه محل وقوع ملک است؛ بااینحال، صلاحیت دقیق به نوع خواسته و وضعیت ثبتشده ملک بستگی دارد.
فرض کنید سارا آپارتمانی را با مساحت ۱۲۰ مترمربع خریداری کرده، اما در بررسی رسمی، مساحت عرصه اختصاصی او ۱۲۳ مترمربع اعلام شده است. اگر این سه متر در محدوده سند قرار داشته و قرارداد نیز مساحت را مبنای قیمت قرار داده باشد، فروشنده ممکن است مطالبه بهای اضافی یا اصلاح سند را مطرح کند. در مقابل، اگر مبلغ معامله برای کل واحد بهصورت مقطوع تعیین شده باشد، نتیجه به متن قرارداد و قصد مشترک طرفین بستگی دارد. در این مثال، اضاف بر مساحت ملک تنها پس از تأیید ثبتی و کارشناسی قابل استناد است، نه صرفاً بر پایه ادعای فروشنده یا خریدار.
برای رسیدگی به اضاف بر مساحت ملک باید ابتدا سند، قرارداد و نقشه رسمی با یکدیگر تطبیق داده شوند. مساحت اضافی ممکن است موجب اصلاح سند یا پرداخت وجه شود، اما اگر ناشی از تجاوز به ملک مجاور باشد، ماهیت پرونده تغییر میکند. پیش از امضای توافق یا طرح دعوا، دریافت استعلام ثبتی و نظر کارشناس رسمی، از مهمترین اقدامات پیشگیرانه است.