آیا مدیر ساختمان در برابر آتشسوزی و نقص تجهیزات ایمنی مسئول است؟ پاسخ این است که اطفا حریق و مدیر ساختمان رابطهای مستقیم دارد، اما مدیر بهصورت خودکار مسئول هر حادثهای نیست؛ مسئولیت او معمولاً زمانی مطرح میشود که تکلیف قانونی یا مصوبه معتبر مجمع را انجام نداده، از خطر آگاه بوده و با کوتاهی او خسارت قابل انتساب ایجاد شده باشد. تشخیص نهایی به وضعیت ساختمان، علت آتشسوزی، اسناد موجود و نظر کارشناس بستگی دارد.
مدیر یا هیئتمدیره، نماینده اداره امور مشترک ساختمان است و باید برای نگهداری متعارف تجهیزات عمومی اقدام کند. این وظایف میتواند شامل بررسی کپسولها، اطمینان از دسترسی به راههای خروج، کنترل روشنایی اضطراری، پیگیری سرویس تأسیسات مشترک و اطلاعرسانی درباره خطرهای قابل مشاهده باشد. مدیر الزاماً متخصص ایمنی یا آتشنشانی نیست؛ بنابراین وظیفه او معمولاً انتخاب سرویسکار یا شرکت صلاحیتدار و پیگیری اجرای کار است، نه انجام فنی آن با دانش شخصی.
هزینههای متعارف مربوط به قسمتهای مشترک، از جمله تعمیر یا شارژ تجهیزات عمومی، اصولاً از محل شارژ ساختمان پرداخت میشود. اگر مالک یا ساکنی از پرداخت سهم خودداری کند، مدیر باید مطالبه را مستند و مطابق مقررات ساختمان پیگیری کند. تأمین هزینه، بدون تصویب جداگانه، در امور فوری و ضروری میتواند قابل توجیه باشد؛ اما در اقدامات پرهزینه بهتر است تصمیم مجمع عمومی و صورتجلسه وجود داشته باشد.
برای مطالبه خسارت، صرف وقوع آتشسوزی کافی نیست. زیاندیده باید تا حد امکان وجود خسارت، تقصیر یا بیاحتیاطی، رابطه میان کوتاهی و زیان، و میزان خسارت را اثبات کند. برای نمونه، اگر مدیر بارها از خرابی سیستم اعلام حریق مطلع شده، موضوع در صورتجلسه آمده و با وجود امکان اقدام هیچ پیگیری نکرده باشد، ادعای مسئولیت او قویتر میشود. در مقابل، اگر حادثه ناشی از فعل عمدی شخص ثالث یا نقص ناگهانی و غیرقابل پیشبینی باشد، انتساب خسارت به مدیر دشوارتر خواهد بود.
مسئولیت کیفری نیز نیازمند احراز رفتار یا ترک فعل قابل انتساب طبق قوانین کیفری است و با مسئولیت مدنی تفاوت دارد. مدیر ممکن است در کنار مالک، مستأجر، پیمانکار یا بهرهبردار بررسی شود؛ اما مسئولیت هر شخص جداگانه و بر اساس نقش واقعی او تعیین میشود. بیمه آتشسوزی نیز لزوماً مسئولیت شخص مقصر را از بین نمیبرد و باید شرایط بیمهنامه و حدود پوشش بررسی شود.
بهتر است پس از حادثه، محل پیش از بررسی کارشناسی تغییر نکند؛ مگر برای نجات اشخاص یا جلوگیری از گسترش خطر. همچنین اظهارنظر قطعی و احساسی درباره مقصر، جای گزارش فنی و دلیل قانونی را نمیگیرد.
در وضعیت فوری باید ابتدا با آتشنشانی و اورژانس تماس گرفت. پس از ایمن شدن محل، موضوع در صورتجلسه ساختمان ثبت و از مدیر، شرکت بیمه و مراجع فنی گزارش کتبی درخواست میشود. اطفا حریق و مدیر ساختمان در مرحله پیگیری، به جمعآوری همین سوابق وابسته است. برای مطالبه خسارت مالی، ارسال اظهارنامه و سپس مراجعه به مرجع قضایی صالح ممکن است لازم شود؛ انتخاب مرجع به نوع خسارت و مبلغ آن بستگی دارد. اگر احتمال تقصیر کیفری وجود داشته باشد، گزارش حادثه و مدارک باید برای بررسی به مرجع انتظامی یا قضایی ارائه شود.
فرض کنید شارژر طبقه همکف چند ماه خراب بوده و سه مالک، موضوع را در گروه ساختمان و جلسه رسمی اعلام کردهاند. مدیر نیز تعمیر را به تعویق انداخته، اما آتشسوزی به علت اتصال برق واحدی دیگر رخ داده و نبود هشدار مناسب، خسارت را افزایش داده است. در این وضعیت، اطفا حریق و مدیر ساختمان بهتنهایی نتیجه پرونده را تعیین نمیکند؛ کارشناس باید مشخص کند خرابی تجهیزات واقعاً در گسترش زیان مؤثر بوده یا خیر. ممکن است مسئولیت میان چند شخص تقسیم شود یا اساساً کوتاهی مدیر اثبات نشود.
مدیر باید اقدامات ایمنی را مستند، بهموقع و متناسب با امکانات ساختمان انجام دهد و تصمیمهای مهم را در صورتجلسه ثبت کند. ساکنان نیز باید خطرهای داخل واحد خود را کنترل کنند و از مسدود کردن راههای خروج یا دستکاری تجهیزات مشترک بپرهیزند. در هر حادثه، تعیین مسئولیت نیازمند بررسی علت، مدارک و رابطه سببیت است، نه صرفاً سمت مدیر.