آیا زن برای مطالبه مهریه، اما به دلیل نداشتن توان مالی نمیتواند هزینه دادرسی را بپردازد؟ بله؛ با ثبت درخواست اعسار از هزینه دادرسی مهریه زن و اثبات ناتوانی مالی، ممکن است موقتاً از پرداخت تمام یا بخشی از هزینه دادرسی معاف شود یا پرداخت آن به زمان دیگری موکول شود. این درخواست به معنای بخشش خود مهریه نیست و فقط به هزینه رسیدگی قضایی مربوط میشود.
اعسار زمانی مطرح میشود که شخص، با وجود داشتن حق طرح دعوا، در حال حاضر توان پرداخت هزینه دادرسی را نداشته باشد. دادگاه وضعیت واقعی مالی متقاضی را بررسی میکند؛ بنابراین صرف خانهدار بودن، نداشتن شغل یا بیان شفاهی کافی نیست. درآمد، حسابهای بانکی، اموال، خودرو، معاملات اخیر و هزینههای ضروری زندگی میتواند در تصمیم دادگاه مؤثر باشد.
درخواست ممکن است همراه دادخواست مطالبه مهریه ارائه شود یا پس از شروع رسیدگی مطرح گردد. اگر اعسار پذیرفته شود، آثار آن معمولاً ناظر به همان مرحله و همان دعواست و برای مراحل بعدی، مانند تجدیدنظر، الزاماً اثر خودکار ندارد. همچنین معافیت از هزینه دادرسی به معنی معافیت از هزینههای احتمالی کارشناسی، نشر آگهی یا سایر هزینههای قانونی نیست؛ هر مورد باید جداگانه بررسی شود.
مدارک باید تصویری قابل اعتماد از وضعیت مالی متقاضی ارائه کنند. مهمترین موارد عبارتاند از:
شاهدان باید درباره زندگی مالی و توان پرداخت متقاضی اطلاع مستقیم داشته باشند، نه اینکه فقط اظهارات او را تکرار کنند. اطلاعات ناقص یا خلاف واقع میتواند موجب رد درخواست و ایجاد مسئولیت قانونی شود.
ابتدا دادخواست اصلی مطالبه مهریه و دادخواست اعسار از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت میشود. سپس پرونده به مرجع صالح ارجاع شده و دادگاه، مدارک و اظهارات شهود را بررسی میکند. ممکن است برای روشن شدن وضعیت مالی، از مراجع مرتبط استعلام شود یا حضور شهود در جلسه ضرورت پیدا کند. تا زمان تصمیم دادگاه، باید وضعیت پرداخت هزینه و اخطارهای سامانه قضایی پیگیری شود؛ زیرا ثبت درخواست بهتنهایی همیشه به معنای توقف همه آثار شکلی پرونده نیست.
میزان هزینه دادرسی رقم ثابتی برای همه پروندهها ندارد و به مرحله رسیدگی، ارزش خواسته و تعرفه جاری بستگی دارد. بنابراین نمیتوان بدون تعیین این عوامل، مبلغ قطعی اعلام کرد. اعسار از پرداخت هزینه دادرسی با تقسیط مهریه نیز متفاوت است؛ اولی مربوط به هزینه ورود و ادامه دعواست و دومی به نحوه پرداخت محکومبه پس از اثبات یا مطالبه مهریه مربوط میشود.
فرض کنید زنی فاقد شغل و ملک، مستأجر و دارای هزینه درمان و دو فرزند تحت تکفل است. او همراه دادخواست مطالبه مهریه، اعسار از هزینه دادرسی مهریه زن را ثبت میکند و دو شاهد مطلع، اجارهنشینی و نبود درآمد کافی او را تأیید میکنند. اگر بررسی دادگاه همین وضعیت را احراز کند، احتمال پذیرش اعسار وجود دارد؛ اما اگر حساب بانکی پرموجودی یا انتقال اخیر ملک پنهانشده کشف شود، نتیجه میتواند متفاوت باشد.
اعسار از هزینه دادرسی مهریه زن راهی برای جلوگیری از تضییع حق زنی است که توان پرداخت فوری هزینه رسیدگی را ندارد. تنظیم دقیق دادخواست، ارائه فهرست کامل داراییها و معرفی شاهدان آگاه، شانس رسیدگی منصفانه را افزایش میدهد. پیش از ثبت، باید تفاوت هزینه دادرسی، هزینه اجرای حکم و اقساط خود مهریه بهدرستی مشخص شود.