آیا پس از صدور و ابلاغ اجراییه هم میتوان ناتوانی مالی خود را اعلام کرد؟ بله؛ اعسار با وجود حکم اجراییه امکانپذیر است و محکومعلیه میتواند با تقدیم دادخواست اعسار از پرداخت محکومبه، ناتوانی خود را ثابت و در صورت احراز شرایط، تقسیط بدهی یا مهلت پرداخت دریافت کند. صدور اجراییه بهتنهایی مانع طرح اعسار نیست، اما اجرای آن میتواند همزمان ادامه داشته باشد.
اجراییه به معنای آغاز مرحله اجرای حکم است، نه اثبات توانایی مالی محکومعلیه. شخص بدهکار باید در مهلت مقرر قانونی، دادخواست اعسار را از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت کند. اگر دعوای اعسار در مهلت قانونی پس از ابلاغ اجراییه مطرح شود، در صورت وجود شرایط قانونی، از حبس شدن بدهکار تا تعیین تکلیف دعوا جلوگیری میشود؛ بااینحال این موضوع به معنای توقف خودکار توقیف اموال، شناسایی حسابها یا سایر اقدامات اجرایی نیست.
اعسار صرفاً با بیان اینکه «پول ندارم» پذیرفته نمیشود. دادگاه وضعیت واقعی درآمد، دارایی، هزینههای ضروری، شغل، حسابهای بانکی و معاملات اخیر فرد را بررسی میکند. مهمترین مدارک و اقدامات عبارتاند از:
پنهان کردن مال، انتقال صوری دارایی یا درج اطلاعات ناقص میتواند موجب رد دعوا و ایجاد مسئولیت قانونی شود. همچنین اعسار از هزینه دادرسی با اعسار از پرداخت محکومبه تفاوت دارد و باید موضوع دادخواست دقیق انتخاب شود.
دادخواست اعسار از پرداخت محکومبه معمولاً در دادگاهی مطرح میشود که صلاحیت رسیدگی به دعوای اصلی یا اجرای حکم را دارد و ثبت آن از طریق دفاتر خدمات قضایی انجام میگیرد. پس از ثبت، وقت رسیدگی تعیین و اظهارات طرفین و شهود بررسی میشود. ممکن است دادگاه پس از احراز اعسار، مبلغی را بهعنوان پیشقسط و مبالغی را بهصورت اقساط ماهانه تعیین کند؛ این تصمیم به میزان بدهی، درآمد، هزینههای ضروری و توان پرداخت بستگی دارد.
بنابراین، اعسار با وجود حکم اجراییه راهی برای بیاثر کردن اصل حکم نیست؛ بلکه ابزاری برای تغییر شیوه پرداخت محکومبه است. حتی پس از صدور رأی اعسار نیز در صورت افزایش توان مالی یا کشف دارایی جدید، امکان بازنگری در وضعیت پرداخت وجود دارد.
علی بابت یک فقره بدهی مالی محکوم شده و اجراییه نیز به او ابلاغ شده است. او کارگر است، ملک یا خودروی قابلتوقیف ندارد و درآمدش فقط هزینه زندگی خانواده را پوشش میدهد. علی با ثبت دادخواست اعسار با وجود حکم اجراییه، فهرست دارایی و درآمد خود را ارائه و دو شاهد مطلع معرفی میکند. اگر دادگاه ادعا را بپذیرد، ممکن است پرداخت بدهی را با پیشقسط و اقساط متناسب مقرر کند؛ اما نتیجه قطعی نیست و به اعتبار مدارک، اظهارات شهود و بررسی وضعیت مالی بستگی دارد.
صدور اجراییه پایان فرصت دفاع مالی نیست، اما تأخیر میتواند خطر حبس یا اقدامات اجرایی را افزایش دهد. اقدام سریع، اعلام کامل داراییها، استفاده از شاهد معتبر و پیگیری ابلاغهای قضایی، مهمترین عوامل موفقیت در دعوای اعسار هستند.