آیا زیاندیده میتواند پس از طرح دعوا، مبلغ بیشتری مطالبه کند؟ بله، اعلام خسارت بیشتر از طرف زیان دیده در صورتی امکانپذیر است که افزایش خواسته با دعوای اولیه ارتباط داشته، منشأ آن واحد باشد و اصولاً تا پایان نخستین جلسه دادرسی مطرح شود. پس از این زمان، پذیرش مبلغ اضافی به شرایط پرونده و نظر دادگاه بستگی دارد و گاهی لازم است برای بخش جدید، دادخواست جداگانه ارائه شود.
خواهان میتواند خواسته خود را کاهش دهد؛ اما افزایش یا تغییر آن معمولاً باید با دعوای اصلی مرتبط و دارای منشأ واحد باشد. برای نمونه، اگر شخصی ابتدا هزینه تعمیر خودرو را مطالبه کند و در جریان رسیدگی، هزینه کارشناسی یا خسارت مستقیم دیگری از همان حادثه آشکار شود، امکان طرح مبلغ تکمیلی تا پایان نخستین جلسه دادرسی بیشتر است. این درخواست باید به شکل روشن در جلسه یا لایحه ثبتشده به دادگاه اعلام شود.
اگر افزایش خواسته بعد از نخستین جلسه مطرح شود، دادگاه ممکن است آن را به دلیل رعایت نشدن شرایط شکلی نپذیرد یا خواهان را به طرح دعوای مستقل هدایت کند. بنابراین، اعلام خسارت بیشتر از طرف زیان دیده بهتنهایی باعث تغییر خودکار مبلغ خواسته نمیشود و زمان طرح، ارتباط با دعوای اصلی و پرداخت هزینه دادرسی اهمیت دارد.
ادعای مبلغ بیشتر باید با دلیل قابل بررسی همراه باشد. مدارک مناسب به نوع زیان بستگی دارد، اما معمولاً موارد زیر اهمیت دارند:
زیاندیده باید میان اصل ورود خسارت، میزان آن و انتساب خسارت به رفتار طرف مقابل تفاوت بگذارد. صرف ارائه یک رقم بالاتر کافی نیست؛ دادگاه بررسی میکند آیا خسارت واقعی، مستقیم و قابل انتساب بوده و آیا خواهان برای جلوگیری از افزایش زیان، اقدام متعارف انجام داده است یا خیر.
فرض کنید مریم پس از تصادف، مبلغ تعمیر خودرو را مطالبه کرده است. در فاصله کوتاه تا نخستین جلسه دادرسی، تعمیرگاه اعلام میکند قطعهای پنهان نیز در اثر همان تصادف آسیب دیده و هزینه جداگانهای لازم دارد. اگر این موضوع با گزارش کارشناسی و فاکتور معتبر اثبات شود، اعلام خسارت بیشتر از طرف زیان دیده میتواند به عنوان افزایش خواسته مرتبط با دعوای نخست مطرح شود. با این حال، پذیرش نهایی به زمان ارائه درخواست، پرداخت مابهالتفاوت هزینه دادرسی و تشخیص دادگاه وابسته است.
پس از صدور رأی، نمیتوان صرفاً با یک لایحه مبلغ محکومبه را افزایش داد. اگر خسارت جدید مربوط به همان موضوع اما خارج از خواسته رسیدگیشده باشد، معمولاً باید دعوای جداگانه مطرح شود؛ مگر اینکه قانون یا وضعیت خاص پرونده راه دیگری پیشبینی کرده باشد. همچنین مطالبه دوباره مبلغی که قبلاً پرداخت یا درباره آن حکم قطعی صادر شده، اصولاً قابل پذیرش نیست.
در مواردی مانند خسارت تأخیر تأدیه یا هزینههای دادرسی، شرایط محاسبه و زمان تعلق با اصل خسارت تفاوت دارد. بنابراین باید مشخص شود مبلغ جدید، بخشی از خسارت اصلی است یا عنوان حقوقی مستقلی دارد.
برای موفقیت در اعلام خسارت بیشتر از طرف زیان دیده باید پیش از پایان نخستین جلسه دادرسی، درخواست روشن و مستند ارائه شود. ارتباط مبلغ جدید با حادثه، وجود دلیل معتبر، پرداخت هزینه دادرسی و پرهیز از مطالبه تکراری، عوامل اصلی تصمیم دادگاه هستند. در صورت از دست رفتن مهلت یا صدور رأی، بررسی امکان طرح دعوای مستقل ضروری است.