آیا میتوان هزینه رفتوآمد برای پیگیری یک طلب را از بدهکار مطالبه کرد؟ بله، اعمال هزینه ایاب و ذهاب در دادخواست مطالبه وجه فقط زمانی شانس پذیرش دارد که این هزینه مستقیم، ضروری، متعارف و قابل اثبات باشد؛ بنابراین صرف رفتوآمد خواهان به دادگاه، بدون ارائه دلیل و ارتباط روشن با دعوا، معمولاً برای صدور حکم کافی نیست.
اصل بر این است که خسارت قابل مطالبه باید رابطه مستقیم با تخلف یا امتناع طرف مقابل داشته باشد. هزینه ایاب و ذهاب نیز باید نتیجه قابل پیشبینی و متعارف عدم پرداخت دین یا رفتار زیانبار خوانده باشد. برای نمونه، اگر طلبکار برای انجام تحقیقات، مراجعه ضروری به محل قرارداد، دریافت اسناد یا حضور در جلساتی که ارتباط مستقیم با اثبات طلب دارد، هزینهای متحمل شده باشد، امکان طرح آن وجود دارد؛ اما هزینههای شخصی و غیرضروری معمولاً مشمول حکم خسارت نیستند.
در دعاوی مطالبه وجه، هزینه دادرسی و در موارد مقرر حقالوکاله وکیل، ماهیتی متفاوت از هزینه رفتوآمد دارند. هزینه دادرسی معمولاً بهعنوان خسارت دادرسی مطالبه میشود، ولی ایاب و ذهاب باید جداگانه و با توضیح علت، میزان و ضرورت آن مطرح شود. درج این مبلغ، بهتنهایی دادگاه را ملزم به پذیرش نمیکند.
خواهان باید مبلغ مورد مطالبه را در بخش خواسته یا شرح دادخواست، بهصورت روشن و تفکیکشده بیان کند. بهتر است مشخص شود رفتوآمد مربوط به چه تاریخها، چه مسیرهایی، با چه وسیلهای و برای انجام چه اقدام ضروری بوده است. اگر مبلغ دقیق هنگام ثبت دادخواست قابل تعیین نیست، میتوان با ارائه توضیح و مدارک، تقاضای ارزیابی میزان خسارت را مطرح کرد؛ البته نتیجه به تشخیص دادگاه و کفایت دلایل بستگی دارد.
رسید تاکسی یا خدمات حملونقل، بلیت، فاکتور، اسناد پرداخت الکترونیکی، گواهی حضور در محل و پیامهای تعیین وقت میتوانند به اثبات ادعا کمک کنند. در صورت نبود رسید، شهادت یا قرائن دیگر ممکن است مؤثر باشد، اما اثبات مبلغ دقیق دشوارتر خواهد شد. اعمال هزینه ایاب و ذهاب در دادخواست مطالبه وجه بدون دلیل مکتوب، بیشتر به ارزیابی قضایی و اوضاع پرونده وابسته میشود.
همچنین خواهان نباید هزینه رفتوآمد وکیل را با حقالوکاله یکی بداند. حقالوکاله تابع قرارداد و ضوابط مربوط است، اما رفتوآمد شخص خواهان یا وکیل باید ضرورت و ارتباط مستقیم خود را جداگانه نشان دهد.
فرض کنید سارا بابت فروش کالا، از امیر طلبکار است و امیر با وجود سررسید، وجه را نمیپردازد. سارا برای تحویل اسناد، مراجعه به محل انبار و حضور در جلسهای ضروری، چند بار از شهر دیگری رفتوآمد کرده و رسیدهای پرداخت را نگه داشته است. او میتواند اعمال هزینه ایاب و ذهاب در دادخواست مطالبه وجه را همراه با اصل طلب درخواست کند و مسیر، علت مراجعه و مبلغ هر هزینه را توضیح دهد. بااینحال، دادگاه ممکن است تنها بخش متعارف و ضروری را بپذیرد یا در صورت ناکافی بودن دلایل، این قسمت را رد کند.
درج مبلغ کلی بدون تعیین مسیر، مطالبه هزینههای شخصی، ارائه رسیدهای نامرتبط و جمعکردن هزینه رفتوآمد با خسارت تأخیر تأدیه از اشتباهات متداول است. خسارت تأخیر تأدیه نیز شرایط مستقل خود را دارد و با هزینه حملونقل یکی نیست. پیش از ثبت دادخواست، مدارک را دستهبندی و مبلغ را واقعبینانه محاسبه کنید؛ زیرا اعمال هزینه ایاب و ذهاب در دادخواست مطالبه وجه در نهایت به ضرورت، رابطه مستقیم، متعارف بودن مبلغ و نظر دادگاه درباره ارزش اثباتی مدارک بستگی دارد.