آیا میتوان مبلغ تعیینشده برای کارشناسی را افزایش داد؟ بله؛ افزایش دستمزد کارشناس دادگستری فقط با بررسی مرجع ارجاعکننده و بر اساس تعرفه جاری، حجم کار، تعداد موضوعات و پیچیدگی فنی امکانپذیر است و مبلغ ثابتی برای همه پروندهها ندارد. بنابراین، هر عددی که بدون توجه به نوع کارشناسی، ارزش موضوع و محل انجام کار اعلام شود، قابل اتکا نیست. هزینه عملی نیز ممکن است با دستمزد پایه تعرفه تفاوت داشته باشد.
اصل تعیین دستمزد با دادگاه یا مرجع قضایی ارجاعکننده است، نه تصمیم مستقل کارشناس. کارشناس میتواند پس از مطالعه پرونده، بازدید، بررسی اسناد یا آشکار شدن گستردگی کار، درخواست تعدیل یا تکمیل دستمزد ارائه کند؛ اما این درخواست باید مستدل باشد. افزایش دستمزد کارشناس دادگستری زمانی قابلیت اجرا دارد که مرجع رسیدگی ضرورت آن را احراز و مبلغ جدید را ابلاغ کند.
اگر کارشناسی از سوی یکی از طرفین درخواست شده باشد، معمولاً پرداخت اولیه بر عهده همان متقاضی است؛ با این حال، مسئولیت نهایی هزینهها ممکن است در رأی و بر اساس نتیجه دعوا تعیین شود. در پروندههای چندنفره یا مواردی که هیأت کارشناسی لازم است، مبلغ میتواند بر مبنای تعرفه و تعداد کارشناسان تغییر کند. این موضوع با محکومیت قطعی به پرداخت خسارت یا هزینه دادرسی یکسان نیست.
تعرفه رسمی، مبنای محاسبه است و هزینههای جانبی فقط در صورت ارتباط با مأموریت و تأیید مرجع مربوط قابل مطالبه خواهد بود. کارشناس نباید صرفاً به دلیل نارضایتی یکی از طرفین، مبلغی خارج از تصمیم مرجع قضایی مطالبه کند.
درخواست باید کتبی، روشن و ناظر به همان قرار کارشناسی باشد. بهتر است مدارک زیر ضمیمه شود:
طرفین نیز میتوانند پس از ابلاغ مبلغ جدید، در همان پرونده توضیح یا اعتراض خود را ثبت کنند. اعتراض باید بر مبنای محاسبه، ارتباط هزینه با موضوع کارشناسی یا رعایت نشدن حدود قرار باشد؛ صرف نارضایتی از نتیجه کارشناسی، دلیل موجه برای مخالفت با دستمزد نیست.
در پروندهای فرضی، دادگاه ابتدا کارشناسی یک واحد تجاری را به یک کارشناس ارجاع میدهد. پس از بازدید، مشخص میشود که تعیین ارزش واقعی مستلزم بررسی سه سابقه معاملاتی، دو سند مشاعی و ارزیابی حقوق سرقفلی است. کارشناس با شرح این موارد، افزایش دستمزد کارشناس دادگستری را درخواست میکند. دادگاه پس از بررسی قرار و تعرفه، ممکن است مبلغ تکمیلی تعیین کند؛ اما پذیرش درخواست قطعی نیست و به ضرورت واقعی اقدامات و اسناد پرونده بستگی دارد.
اگر مبلغ تعیینشده در مهلت اعلامی پرداخت نشود، کارشناسی ممکن است انجام نشود یا گزارش کارشناسی بر مبنای مقررات مربوط از روند رسیدگی خارج بماند. پیامد دقیق به نوع دعوا، شخص مکلف به پرداخت و تصمیم مرجع رسیدگی بستگی دارد. بنابراین، پیش از انقضای مهلت، باید رسید پرداخت یا درخواست مهلت و توضیح کتبی در پرونده ثبت شود. افزایش دستمزد کارشناس دادگستری نیز تا زمانی که بهطور رسمی ابلاغ نشده، مبنای پرداخت محسوب نمیشود.
افزایش دستمزد کارشناسی عددی ثابت و خودکار نیست. مرجع قضایی باید ضرورت کار اضافه و انطباق مبلغ با تعرفه را بررسی کند. کارشناس برای مطالبه مبلغ بیشتر باید درخواست مستند ارائه دهد و طرفین نیز حق دارند درباره مبنای محاسبه توضیح یا اعتراض کنند. نگهداری ابلاغیهها، رسیدها و مدارک کارشناسی، بهترین راه برای پیگیری دقیق این موضوع است.