آیا فروشنده پس از دریافت وجه، برای انتقال رسمی خودرو به دفترخانه مراجعه نمیکند؟ در این وضعیت، الزام به تنظیم سند خودرو از طریق ارسال اظهارنامه و سپس طرح دعوا در مرجع صالح امکانپذیر است؛ البته موفقیت آن به قرارداد، مدارک پرداخت و وضعیت ثبتی و انتظامی خودرو بستگی دارد.
اگر در مبایعهنامه، فروشنده متعهد شده باشد خودرو را در تاریخ معین یا پس از تسویهحساب به نام خریدار منتقل کند، امتناع او میتواند نقض تعهد قراردادی باشد. دریافت برگ سبز یا کارت خودرو نیز لزوماً همه اختلافات مربوط به تعهد فروشنده برای حضور در دفترخانه را پایان نمیدهد؛ زیرا در عمل، درباره جایگاه اسناد انتظامی و سند رسمی دفترخانهای دیدگاهها و رویههای متفاوتی وجود دارد.
بنابراین، خریدار باید مفاد قرارداد و هدف واقعی معامله را بررسی کند. اگر خودرو در رهن، توقیف، دارای منع نقلوانتقال یا متعلق به شخص دیگری باشد، دادگاه ممکن است ابتدا رفع مانع یا احراز مالکیت را لازم بداند. همچنین اگر خودرو به چند نفر متوالی فروخته شده باشد، تعیین اشخاص طرف دعوا اهمیت زیادی دارد.
مدارک باید رابطه قراردادی، پرداخت عوض و مشخصات دقیق خودرو را اثبات کنند. مهمترین مستندات عبارتاند از:
اگر قرارداد عادی است، اصل سند و نشانی دقیق فروشنده اهمیت ویژه دارد. ادعای شفاهی، بدون قرینه قابل اتکا، معمولاً برای اثبات تعهد کافی نیست. پرداخت کامل ثمن نیز باید روشن باشد؛ در غیر این صورت فروشنده میتواند انجام انتقال را به پرداخت باقیمانده وجه یا اجرای تعهد متقابل منوط کند.
در گام نخست، بهتر است اظهارنامهای ارسال شود و از فروشنده خواسته شود در تاریخ و دفترخانه مشخص حاضر شود. پس از آن، دادخواست الزام به تنظیم سند خودرو با پیوست مدارک ثبت میشود. مرجع صالح با توجه به نوع خواسته، ارزش مالی و مقررات جاری صلاحیت دادگاهها تعیین میشود؛ بنابراین نباید صرفاً بر اساس محل سکونت خریدار اقدام کرد.
دادگاه معمولاً قرارداد، پرداخت وجه، مالکیت یا اختیار قانونی فروشنده و نبود موانع انتقال را بررسی میکند. در صورت صدور حکم قطعی، چنانچه فروشنده حاضر نشود، تشریفات انتقال میتواند از طریق اجرای احکام و نماینده قانونی انجام شود. هزینه دادرسی و حقالثبت، مبلغ ثابت واحدی ندارند و به ارزش معاملاتی، نوع خودرو، تعرفههای زمان اقدام و محل انجام کار وابستهاند؛ به همین دلیل باید هنگام ثبت دادخواست و مراجعه به دفترخانه استعلام شوند.
فرض کنید مریم خودرویی را با قرارداد کتبی خریداری کرده و تمام مبلغ را به حساب فروشنده واریز کرده است. فروشنده خودرو و برگ سبز را تحویل داده، اما پس از چند ماه برای انتقال رسمی مراجعه نکرده است. مریم ابتدا اظهارنامه فرستاده و رسید دعوت دفترخانه را نگه داشته است. در چنین شرایطی، طرح دعوای الزام به تنظیم سند خودرو میتواند قابل بررسی باشد؛ اما اگر مشخص شود خودرو توقیف است یا فروشنده مالک رسمی و قانونی آن نیست، نتیجه پرونده به رفع توقیف یا حضور اشخاص لازم وابسته خواهد بود.
مشخصات خودرو، شماره شاسی، شماره موتور، مبلغ معامله و تاریخ حضور باید در قرارداد دقیق باشد. پیش از طرح دعوا، استعلام توقیف و منع نقلوانتقال و بررسی زنجیره مالکیت نیز ضروری است. خریدار نباید دعوای انتقال سند را با فک پلاک، مطالبه خسارت یا تحویل خودرو یکی بداند؛ این خواستهها ممکن است شرایط و دلایل جداگانهای داشته باشند. در نهایت، تنظیم دادخواست بر اساس اسناد واقعی و رویه مرجع صالح، مهمتر از درج خواستههای متعدد و نامرتبط است.