آیا اگر سفتهای را تحت تهدید، فشار یا اجبار امضا کرده باشید، همچنان مسئول پرداخت آن هستید؟ در موضوع امضا سفته به زور، اصل بر این نیست که سفته بدون بررسی شرایط، قابل مطالبه باشد؛ اگر اکراه و اجبار قابل اثبات باشد، امضاکننده میتواند در برابر مطالبه وجه سفته دفاع کند و بیاعتباری تعهد خود را بخواهد. با این حال، صرف ادعای فشار معمولاً کافی نیست و نتیجه به نوع تهدید، رابطه طرفین، زمان امضا و مدارک موجود بستگی دارد.
اکراه زمانی مطرح است که شخص در اثر تهدید جدی و نامتعارف، سفته را امضا کند؛ بهگونهای که رضایت واقعی او مخدوش شده باشد. تهدید میتواند متوجه جان، آبرو، مال یا امنیت فرد یا نزدیکان او باشد. فشار روانی معمول، نگرانی از قطع همکاری یا درخواست شدید طلبکار، همیشه به معنای اکراه حقوقی نیست. دادگاه شدت تهدید، وضعیت سنی و جسمی شخص، توان مقاومت و اوضاع زمان امضا را بررسی میکند.
اگر ثابت شود تعهد بدون رضایت واقعی ایجاد شده، امضاکننده میتواند نسبت به مطالبه وجه سفته اعتراض کند. این موضوع لزوماً به معنای مختومه شدن فوری پرونده یا بیاثر شدن خودکار سفته نیست؛ بلکه باید ادعا در مرجع صالح مطرح و با دلایل قابل قبول اثبات شود. پس از رفع اجبار نیز رفتار شخص اهمیت دارد؛ برای نمونه، تأیید صریح تعهد یا پرداخت بخشی از وجه ممکن است در ارزیابی رضایت بعدی مؤثر باشد.
در پروندههای مربوط به امضا سفته به زور، مجموعه قرائن معمولاً از یک دلیل منفرد مهمتر است. مدارک زیر میتواند به اثبات ادعا کمک کند:
فایل صوتی یا تصویر باید به شیوه قانونی به دست آمده باشد و تشخیص اعتبار آن با مرجع رسیدگی است. همچنین، شهادت اشخاص ذینفع ممکن است به تنهایی کافی نباشد و دادگاه آن را همراه سایر شواهد ارزیابی میکند.
در صورت دریافت اخطار، دادخواست یا ابلاغ قضایی، نباید موضوع را نادیده گرفت. ابتدا باید تصویر سفته، قرارداد، رسید تحویل، پیامها و سوابق مالی جمعآوری شود. سپس در مهلت درجشده در ابلاغ، دفاع مناسب ارائه شود. حسب وضعیت، ممکن است طرح دعوای اعلام بیاعتباری تعهد، درخواست رسیدگی به تهدید یا ارائه دفاع در دعوای مطالبه وجه مطرح باشد. انتخاب عنوان دقیق دعوا به این بستگی دارد که سفته بابت بدهی، ضمانت، رابطه کاری یا امانت صادر شده است.
اگر هنوز سفته در اختیار طرف مقابل است، ارسال اظهارنامه برای اعلام اجبار و مخالفت با استفاده از سند میتواند از نظر اثباتی مفید باشد، اما جایگزین اقدام قضایی نیست. در چنین شرایطی، مشورت با وکیل یا کارشناس حقوقی پیش از امضای هر اقرارنامه یا پرداخت، اهمیت زیادی دارد.
فرض کنید کارفرما از کارمند خود میخواهد بابت کسری ادعایی صندوق، یک سفته سفیدامضا تحویل دهد و تهدید میکند در صورت امتناع، او را با اتهام کیفری روبهرو خواهد کرد. کارمند همان روز پیام تهدیدآمیز را برای یکی از نزدیکانش ارسال و به کلانتری مراجعه میکند. اگر کارفرما بعداً سفته را بابت بدهی قطعی مطالبه کند، این مجموعه قرائن میتواند ادعای امضا سفته به زور را تقویت کند؛ اما نتیجه نهایی به بررسی اصالت پیام، شهادت، رابطه کاری و سایر مدارک وابسته است.
در موضوع امضا سفته به زور، مهمترین نکته اقدام سریع و حفظ مدارک است. تهدید باید جدی و مؤثر باشد و ادعا نیز با قرائن قابل بررسی پشتیبانی شود. سفته بهتنهایی همه اختلافات مربوط به علت صدور و نحوه اخذ آن را از بین نمیبرد؛ بنابراین دفاع دقیق، توجه به مهلتهای ابلاغشده و پرهیز از اقرار یا پرداخت شتابزده ضروری است.