آیا برای مطالبه اجارهبهای عقبافتاده باید حتماً به دادگاه شهر محل وقوع ملک مراجعه کرد؟ پاسخ کوتاه این است که امکان ادعای اجاره ملک در شهری غیر از شهر ملک وجود دارد؛ زیرا مطالبه اجارهبها معمولاً دعوایی مالی و ناشی از قرارداد است، نه دعوای مستقیم درباره مالکیت یا تصرف ملک. با این حال، انتخاب دادگاه به نوع خواسته، محل اقامت خوانده، محل انعقاد یا اجرای قرارداد و گاهی مبلغ مطالبه بستگی دارد.
باید میان «مطالبه اجور یا اجارهبهای معوقه» و دعاوی مربوط به خود ملک تفاوت گذاشت. دعاوی مانند خلع ید، رفع تصرف عدوانی، مزاحمت، ممانعت از حق و الزام به تحویل یا تخلیه ملک، اصولاً با محل وقوع ملک ارتباط مستقیم دارند و رسیدگی به آنها معمولاً در دادگاه همان حوزه انجام میشود.
اما در مطالبه اجارهبها، خواسته اصلی پرداخت مبلغی پول است. بنابراین، خواهان میتواند با توجه به مقررات صلاحیت محلی، دعوا را در دادگاه محل اقامت خوانده مطرح کند. در برخی موارد نیز محل انعقاد قرارداد یا محل اجرای تعهد، در صورت وجود شرایط قانونی و ارتباط واقعی با دعوا، قابل استناد است. صرف اینکه قرارداد در شهر دیگری امضا شده، بدون امکان اثبات آن، برای انتخاب آن مرجع کافی نیست.
برای تصمیمگیری، این موارد باید بررسی شود:
مهمترین مدارک شامل قرارداد اجاره، رسیدهای پرداخت قبلی، اظهارنامه یا پیامهای قابل انتساب، صورتحساب اجارهبها، شهادت شهود و هر سندی است که مبلغ و سررسید اجاره را نشان دهد. اگر قرارداد رسمی باشد، وضعیت اثبات طلب معمولاً روشنتر است؛ اما قرارداد عادی نیز در صورت احراز اصالت میتواند مبنای دعوا قرار گیرد.
خواهان باید دوره زمانی اجارههای پرداختنشده، مبلغ هر ماه و نحوه محاسبه خسارت یا وجه التزام را دقیق بنویسد. مطالبه مبلغی بیش از قرارداد، بدون دلیل معتبر، ممکن است با ایراد خوانده یا کاهش خواسته قابل پذیرش روبهرو شود.
فرض کنید مالک آپارتمانی در رشت، پس از پایان قرارداد، متوجه شود مستأجر در تهران اقامتگاه معتبر دارد و چند ماه اجاره پرداخت نشده است. اگر خواسته فقط مطالبه اجارهبهای معوقه باشد، امکان ادعای اجاره ملک در شهری غیر از شهر ملک، یعنی طرح دعوا در تهران، با توجه به اقامتگاه خوانده قابل استدلال است. اما اگر مالک همزمان تخلیه یا رفع تصرف آپارتمان را بخواهد، این بخش از دعوا ارتباط مستقیم با ملک رشت دارد و احتمالاً باید در مرجع صالح همان محل مطرح شود. نتیجه نهایی به متن قرارداد و وضعیت اقامتگاه بستگی دارد.
یکی از اشتباهات، یکسان دانستن همه دعاوی اجاره است. مطالبه پول، تخلیه، فسخ قرارداد و الزام به تنظیم سند، آثار و قواعد صلاحیتی یکسانی ندارند. همچنین ثبت دادخواست در شهری که فقط دفتر خدمات قضایی در آن قرار دارد، بهتنهایی صلاحیت دادگاه آن شهر را ایجاد نمیکند. پیش از ثبت، باید اقامتگاه واقعی و قانونی خوانده، موضوع دقیق خواسته و مدارک قرارداد مشخص شود.
امکان ادعای اجاره ملک در شهری غیر از شهر ملک در دعوای صرفاً مالیِ مطالبه اجارهبها وجود دارد، اما این امکان مطلق نیست. محل اقامت خوانده، محل اجرای تعهد، متن قرارداد و نوع خواسته تعیینکنندهاند. برای جلوگیری از صدور قرار عدم صلاحیت، بهتر است اجارهبهای معوقه از دعاوی مربوط به تخلیه یا تصرف تفکیک و دادخواست بر اساس اسناد قابل اثبات تنظیم شود.