آیا پس از صدور حکم الزام به ساخت میتوان هزینهها را بهصورت تدریجی از مالک یا طرف قرارداد دریافت کرد؟ بله، امکان دریافت وجه مرحله به مرحله بعد از دریافت الزام به ساخت وجود دارد، اما صرف صدور حکم، بهتنهایی مجوز مطالبه هر مبلغی نیست؛ پرداخت باید بر اساس قرارداد، مفاد رأی، میزان پیشرفت کار و اسناد هزینه قابل اثبات باشد.
حکم الزام به ساخت معمولاً ناظر بر انجام تعهد است، نه تعیین خودکار مبلغ یا شیوه پرداخت. بنابراین باید میان «حق انجام عملیات ساختمانی» و «حق مطالبه هزینه» تفاوت گذاشت. اگر در قرارداد مقرر شده باشد هزینهها در چند مرحله و همزمان با پیشرفت پروژه پرداخت شود، مجری میتواند طبق همان توافق مطالبه وجه کند. در مقابل، اگر حکم دادگاه فقط اجرای ساخت را الزام کرده باشد و درباره پرداخت سکوت کند، مطالبه مبالغ جدید نیازمند استناد به قرارداد، توافق بعدی، عرف قابل اثبات یا طرح دعوای مستقل خواهد بود.
مهمترین شرط، وجود مبنای روشن برای مبلغ و زمان پرداخت است. این مبنا میتواند قرارداد ساخت، صورتوضعیت مورد تأیید، توافق کتبی پس از رأی یا نظریه کارشناس باشد. بهتر است مراحل پرداخت به شاخصهای عینی مانند اجرای فونداسیون، پایان اسکلت، تکمیل سفتکاری و تحویل نهایی وابسته شود، نه عباراتی مبهم مانند «هر زمان که هزینه لازم شد».
برای تقویت ادعا، قرارداد و الحاقیهها، دادنامه، اجرائیه، رسیدهای پرداخت، فاکتورهای معتبر، گزارش پیشرفت، تصاویر مرحلهای و مکاتبات مطالبه وجه را نگهداری کنید. پس از رسیدن پروژه به مرحله مقرر، مطالبه کتبی با ذکر مبلغ، مستند قراردادی و مهلت پرداخت ارسال شود. اگر پرداخت انجام نشود، بسته به مفاد قرارداد و نوع تعهد، میتوان از مرجع صالح مطالبه وجه، خسارت قراردادی یا الزام به ایفای تعهد را درخواست کرد. اجرای حکم ساخت نیز از مسیر اجرای احکام پیگیری میشود و نباید آن را با وصول طلب مالی یکی دانست.
فرض کنید مالک و سازنده توافق کردهاند هزینه ساخت یک واحد پس از هر مرحله پرداخت شود. مالک از همکاری خودداری کرده و سازنده حکم الزام به ساخت گرفته است. در این وضعیت، امکان دریافت وجه مرحله به مرحله بعد از دریافت الزام به ساخت زمانی قابل اتکاست که سازنده پس از هر مرحله، صورتوضعیت و اسناد هزینه را ارائه کند و رابطه آن مبلغ با قرارداد روشن باشد. اگر مالک مبلغ را بیش از هزینه یا خارج از مراحل توافقشده بداند، میتواند به صورتوضعیت اعتراض و درخواست کارشناسی کند. نتیجه نهایی به متن قرارداد، حدود حکم و کیفیت دلایل بستگی دارد.
مطالبه کل هزینه پیش از شروع کار، دریافت وجه نقد بدون رسید، تغییر یکطرفه مصالح یا مطالبه مبالغی که در رأی و قرارداد نیامده، از اشتباهات متداول است. همچنین دریافت بخشی از پول به معنای پذیرش همه صورتوضعیتها نیست؛ باید مشخص شود پرداخت بابت کدام مرحله انجام شده است. در صورت اختلاف، امکان دریافت وجه مرحله به مرحله بعد از دریافت الزام به ساخت با ارائه گزارش کارشناسی، مستندات بانکی و مکاتبات منظم بهتر اثبات میشود.
الزام به ساخت، اصل اجرای تعهد را تثبیت میکند، اما شیوه و میزان پرداخت را خودبهخود ایجاد نمیکند. برای امکان دریافت وجه مرحله به مرحله بعد از دریافت الزام به ساخت باید مبنای قراردادی یا قانونی، مرحله انجام کار، مبلغ قابل محاسبه و مدارک هزینه روشن باشد. بررسی متن دادنامه و قرارداد توسط وکیل یا کارشناس پیش از شروع عملیات، از مطالبه نادرست و اختلاف بعدی جلوگیری میکند.