آیا میتوان برای جلوگیری از توقیف دارایی، مال را به نام فرزند نابالغ کرد؟ پاسخ کوتاه این است که انتقال اموال به فرزند صغیر قبل از اجرای مهریه ذاتاً ممنوع نیست، اما اگر با هدف فرار از پرداخت دین انجام شود و دارایی باقیمانده برای پرداخت مهریه کافی نباشد، میتواند با ادعای طلبکار، بیاعتباری معامله و حتی مسئولیت کیفری همراه شود. بنابراین، صرف ثبت مال به نام کودک، آن را از دسترس اجرای حکم خارج نمیکند.
مهریه از نظر حقوقی یک دین است و مطالبه آن به صدور اجراییه یا طرح دعوا محدود نمیشود. اگر زوج پیش از توقیف، ملک، خودرو، حساب یا سایر داراییهای خود را به فرزند صغیر منتقل کند، دادگاه معمولاً مجموعه قرائن را بررسی میکند؛ از جمله زمان معامله، وضعیت اختلاف زوجین، میزان مهریه، ارزش واقعی مال، باقیمانده دارایی و نحوه پرداخت ثمن.
در معاملهای که قصد واقعی انتقال وجود داشته باشد و مال در برابر عوض متعارف واگذار شود، اصل معامله میتواند معتبر باشد؛ اما معامله صوری یا معاملهای که با انگیزه فرار از دین و بدون باقی گذاشتن مال کافی انجام شده باشد، در معرض اعتراض طلبکار قرار دارد. نسبت خانوادگی، صغیر بودن انتقالگیرنده یا رایگان بودن انتقال، به تنهایی نتیجه را قطعی نمیکند؛ ولی میتواند در ارزیابی قصد طرفین مؤثر باشد.
هبه یا بخشش مال به فرزند صغیر، در صورت رعایت شرایط قانونی و انجام تشریفات لازم، میتواند معتبر باشد. با این حال، مالکیت کودک به معنای امکان استفاده والد از مال برای پرداخت مخارج شخصی نیست. همچنین در اموال ثبتشده، تنظیم سند رسمی و ثبت انتقال اهمیت زیادی دارد و در اموال منقول نیز تحویل و تصرف واقعی میتواند در اثبات وقوع معامله نقش داشته باشد.
اگر انتقالدهنده پدر یا جد پدری و نماینده قانونی کودک باشد، موضوع تعارض منافع و نحوه قبول مال اهمیت پیدا میکند. در مواردی که نماینده قانونی همزمان منافع شخصی در معامله دارد، باید از اقداماتی که اعتبار قرارداد یا حقوق کودک را مخدوش میکند پرهیز شود. پنهان کردن مال یا تنظیم سند ظاهری، دفاع مطمئنی در برابر طلبکار نیست.
زوجه میتواند با ارائه اسناد انتقال، قرائن زمانی، سوابق مالی و دلایل مربوط به صوری یا زیانبار بودن معامله، از مرجع قضایی رسیدگی بخواهد. در صورت احراز شرایط، آثار معامله نسبت به طلبکار قابل خدشه خواهد بود و ممکن است توقیف مال، بیاعتباری سند یا پیگیری عنوان کیفری انتقال مال به قصد فرار از دین مطرح شود. نتیجه پرونده به قصد واقعی، ارزش مال و میزان دارایی باقیمانده بستگی دارد.
فرض کنید زوج پس از مطالبه مهریه، آپارتمان خود را بدون دریافت وجه و با حفظ اختیار کامل، به فرزند هفتسالهاش منتقل کند و هیچ مال قابل توقیف دیگری نداشته باشد. در این وضعیت، انتقال اموال به فرزند صغیر قبل از اجرای مهریه به دلیل زمان انجام، رایگان بودن، حفظ تصرف و نبود دارایی کافی، مشکوک تلقی میشود. اگر زوجه این قرائن را اثبات کند، احتمال پذیرش دعوای بیاعتباری یا رسیدگی کیفری وجود دارد؛ اما تشخیص نهایی با دادگاه و وابسته به دلایل پرونده است.
پیش از انتقال اموال به فرزند صغیر قبل از اجرای مهریه باید وضعیت بدهی، ارزش واقعی مال، داراییهای باقیمانده و هدف اقتصادی معامله بررسی شود. نگهداری مدارک پرداخت، تنظیم قرارداد شفاف، پرداخت مالیات و عوارض مربوط و دریافت مشاوره از وکیل، ریسک اختلاف را کاهش میدهد؛ هرچند هیچ تشریفاتی نمیتواند معامله صوری را معتبر کند.
انتقال اموال به فرزند صغیر قبل از اجرای مهریه در صورت واقعی و قانونی بودن، لزوماً ممنوع نیست؛ اما انتقال صوری یا انتقال با قصد محروم کردن زوجه از حق خود میتواند پیامدهای مدنی و کیفری داشته باشد. تصمیم درست، بررسی اسناد و شرایط مالی پیش از هر اقدام است.