آیا میتوان ملک یا مالی را به نام کودک یا نوجوان منتقل کرد؟ بله، انتقال سند برای فرد زیر 18 سال در ایران امکانپذیر است، اما شخص زیر سن قانونی معمولاً نمیتواند بهطور مستقل در دفترخانه معامله را امضا یا قبول کند و این اقدامات باید از طریق ولی قانونی یا قیم انجام شود. مهمترین موضوع، احراز سمت نماینده، رعایت مصلحت فرد زیر سن قانونی و ارائه مدارک هویتی و مالکیتی کامل است.
کودک یا نوجوان میتواند مالک آپارتمان، زمین، خودرو یا سایر اموال باشد و نام او در سند رسمی درج شود. مالکیت با تنظیم سند به نام او ایجاد میشود، اما اداره و تصمیمگیری درباره مال تا زمانی که شرایط قانونی لازم فراهم نشده، بر عهده نماینده قانونی است. بنابراین، ممنوعیت اصلی درباره مالک شدن نیست؛ بلکه به توانایی انجام مستقل اعمال حقوقی و مالی مربوط میشود.
عدد 18 سال همیشه بهتنهایی تعیینکننده تمام آثار حقوقی نیست. بلوغ، رشد، نوع مال و وضعیت سرپرستی نیز اهمیت دارد. در عمل، دفترخانه برای شخص نابالغ، حضور و امضای ولی قهری، قیم یا نمایندهای را که سمت او بهصورت قانونی ثابت شده است، مطالبه میکند.
ولی قهری معمولاً پدر یا جد پدری است و برای اثبات این سمت، اسناد سجلی و مدارک هویتی ارائه میشود. قیم شخصی است که به موجب تصمیم مرجع صالح برای اداره امور فرد محجور تعیین شده و باید حکم قیمومت و مدارک مربوط به اختیار خود را ارائه کند. اختیارات قیم محدودتر و نظارت بر عملکرد او جدیتر است.
در انتقال سند برای فرد زیر 18 سال، اگر انتقال به نفع او باشد، مانند هبه یا خرید ملک به نام او، نماینده قانونی باید قبول معامله را انجام دهد. اگر قرار باشد مال متعلق به کودک فروخته، رهن یا منتقل شود، رعایت غبطه و مصلحت او ضروری است و در مورد قیم، اخذ مجوزهای لازم از مرجع قضایی یا دادستانی، حسب مورد، اهمیت ویژه دارد. صرف رضایت خانوادگی، جایگزین مجوز قانونی نمیشود.
مدارک دقیق ممکن است با توجه به نوع مال، علت انتقال، شهر محل تنظیم سند و وضعیت سرپرستی متفاوت باشد. پیش از مراجعه، بهتر است از دفترخانه درباره مدارک اختصاصی همان پرونده استعلام شود.
فرض کنید مادری قصد دارد سهمی از یک آپارتمان را به دختر 10 ساله خود هبه کند. در این حالت، انتقال سند برای فرد زیر 18 سال با حضور مالک و نماینده قانونی کودک انجام میشود و نماینده، هبه را از طرف کودک قبول میکند. اگر پدر کودک ولی قانونی باشد، دفترخانه مدارک هویتی و رابطه قانونی را بررسی میکند. اما اگر پدر در معامله ذینفع باشد یا درباره سمت نماینده اختلاف وجود داشته باشد، ممکن است بررسی قضایی و تعیین نماینده بیطرف ضرورت پیدا کند.
امضای سند توسط خود کودک، بدون بررسی رشد و نمایندگی قانونی، میتواند باعث بیاعتباری یا غیرنافذ شدن معامله شود. همچنین فروش مال کودک با قیمت غیرمتعارف، انتقال صوری، پنهان کردن تعارض منافع یا استفاده از وکالتنامه ناقص، خطر ابطال یا ایجاد مسئولیت برای نماینده را افزایش میدهد. باید میان «مالک شدن کودک» و «اختیار فروش مال کودک» تفاوت گذاشت؛ اولی ممکن است کاملاً صحیح باشد، اما دومی نیازمند رعایت تشریفات و مصلحت اوست.
انتقال سند برای فرد زیر 18 سال قانونی و عملی است، به شرط آنکه نماینده قانونی بهدرستی شناسایی شود، تشریفات ثبتی رعایت گردد و در معاملات زیانبار یا فروش مال، مجوزهای لازم اخذ شود. پیش از امضا، بررسی وضعیت ولایت، نوع انتقال و مدارک پرونده توسط دفترخانه یا وکیل متخصص، از اختلافات بعدی جلوگیری میکند.