آیا قولنامه بهتنهایی مالکیت ملک را به خریدار منتقل میکند؟ خیر؛ انتقال سند در قولنامه معمولاً به معنای تعهد فروشنده برای حضور در دفترخانه و تنظیم سند رسمی است و تا زمان انجام تشریفات قانونی، قولنامه با سند رسمی تفاوت دارد. اعتبار این تعهد به متن قرارداد، مالکیت فروشنده، وضعیت ثبتی ملک و انجام تعهدات خریدار وابسته است.
قولنامه میتواند یک قرارداد معتبر برای خریدوفروش یا تعهد به فروش باشد، مشروط بر اینکه طرفین، ملک، مبلغ، زمانبندی و سایر شرایط را بهطور روشن مشخص کرده باشند. درج عبارتهایی مانند «فروشنده متعهد شد در تاریخ معین در دفترخانه حاضر شود» تعهد حضور و تنظیم سند را تقویت میکند. با این حال، امضای قولنامه بهتنهایی جایگزین سند رسمی نیست و در املاک دارای سابقه ثبتی، وضعیت ثبتشده ملک اهمیت اساسی دارد.
بهتر است در قرارداد، شماره دفترخانه، تاریخ حضور، مبلغ وجهالتزام، تکلیف فک رهن، اخذ پایانکار و صورتمجلس تفکیکی مشخص شود. اگر ملک در رهن بانک، بازداشتشده یا متعلق به شخص دیگری باشد، اجرای تعهد ممکن است با مانع روبهرو شود و صرف ادعای خریدار برای انتقال قطعی کافی نیست.
خریدار باید ابتدا مفاد قولنامه و موعد مقرر را بررسی کند و در صورت امکان، آمادگی خود برای پرداخت باقیمانده ثمن را مستند سازد. اظهارنامه رسمی برای دعوت فروشنده به دفترخانه میتواند در اثبات مطالبه و تعیین زمان انجام تعهد مؤثر باشد؛ هرچند ارسال اظهارنامه در همه پروندهها بهتنهایی شرط قطعی طرح دعوا نیست.
در صورت امتناع فروشنده، دعوای الزام به تنظیم سند رسمی معمولاً در دادگاه محل وقوع ملک مطرح میشود. خواستههای مرتبط مانند فک رهن، اخذ پایانکار یا دریافت صورتمجلس تفکیکی ممکن است به شرایط ملک و مفاد قرارداد وابسته باشد. دادگاه نتیجه را بر اساس اصالت قرارداد، مالکیت فروشنده، قابلیت انتقال ملک و ایفای تعهدات طرفین بررسی میکند.
فروشنده باید مالک یا دارای اختیار قانونی انتقال باشد، اسناد و مقدمات لازم را فراهم کند و در موعد مقرر در دفترخانه حاضر شود. خریدار نیز باید ثمن را طبق قرارداد بپردازد و برای امضای سند آماده باشد. اگر خریدار بدون دلیل موجه از پرداخت یا حضور خودداری کند، ممکن است نتواند الزام فروشنده را بهطور کامل مطالبه کند. وجهالتزام نیز فقط در صورتی قابل مطالبه است که شرایط قراردادی و وقوع تخلف قابل اثبات باشد.
وکالتنامه فروش، حتی اگر رسمی باشد، با انتقال قطعی سند یکسان نیست؛ زیرا ممکن است با فوت یا حجر موکل، محدودیتهای قراردادی یا مشکلات ثبتی مواجه شود. همچنین تحویل ملک، پرداخت کامل پول یا داشتن کد رهگیری، لزوماً به معنی پایان فرایند رسمی انتقال نیست.
فرض کنید علی آپارتمانی را از رضا با قولنامه خریداری کرده و بیشتر ثمن را پرداخته است. در قرارداد، تاریخ مراجعه به دفترخانه تعیین شده، اما رضا به علت آماده نبودن پایانکار حاضر نمیشود. علی باید رسیدهای پرداخت، قولنامه و دعوت از رضا را نگهداری کند. در چنین وضعی، انتقال سند در قولنامه صرفاً با درخواست شفاهی انجام نمیشود و علی میتواند حسب وضعیت ملک، الزام به تنظیم سند و انجام مقدمات قانونی انتقال را مطالبه کند. نتیجه پرونده به مالکیت رضا، امکان اخذ مدارک شهرداری و مفاد دقیق قرارداد بستگی دارد.
برای موفقیت در انتقال سند در قولنامه، متن قرارداد، مدارک پرداخت، آمادگی خریدار و وضعیت ثبتی ملک باید همزمان بررسی شود. پیش از امضا، استعلام ثبتی و بررسی محدودیتهای ملک اهمیت زیادی دارد. پس از بروز اختلاف نیز بهتر است بدون تأخیر، مدارک جمعآوری و متن قولنامه توسط وکیل یا کارشناس حقوقی بررسی شود تا خواسته درست و قابل اثبات انتخاب شود.