آیا شوهر میتواند پیش از مطالبه مهریه، ملک خود را با قولنامه منتقل کند؟ پاسخ این است که انتقال ملک با قولنامه قبل از دادخواست مهریه بهخودیخود نه همیشه معتبر و نه همیشه باطل است؛ اعتبار آن به واقعی بودن معامله، قصد طرفین، زمان انتقال، وضعیت مالی زوج و امکان اثبات قصد فرار از پرداخت دین بستگی دارد. صرف اینکه هنوز دادخواست مهریه ثبت نشده باشد، به معنای آزاد بودن هر نوع انتقال نیست.
مهریه از زمان وقوع عقد، دینی بر عهده شوهر محسوب میشود؛ بنابراین ایجاد دین، الزاماً وابسته به ثبت دادخواست نیست. اگر زوج پس از آگاهی از مطالبه یا تصمیم قطعی برای نپرداختن مهریه، ملک را به شکل صوری یا با هدف خارج کردن مال از دسترس زوجه منتقل کند، امکان طرح ادعای معامله به قصد فرار از دین وجود دارد. مطابق قواعد قانون مدنی، چنین معاملهای در صورت احراز شرایط قانونی میتواند باطل تلقی شود.
با این حال، هر فروش یا واگذاری قبل از دادخواست مهریه، خودکار محکوم به بطلان نیست. پرداخت واقعی ثمن، تناسب قیمت با ارزش ملک، وجود دلیل برای نیاز مالی، تحویل ملک و استقلال خریدار، همگی میتوانند نشانه واقعی بودن معامله باشند. در مقابل، فروش به خویشاوند نزدیک، قیمت غیرعادی، باقی ماندن ملک در تصرف فروشنده یا نبودن هیچ مدرکی درباره پرداخت، ظن صوری بودن را تقویت میکند.
مدعی باید میان انتقال و هدف فرار از پرداخت مهریه ارتباط قابل قبولی نشان دهد. هیچ دلیل واحدی همیشه کافی نیست و دادگاه مجموعه قرائن را بررسی میکند. مدارک مهم عبارتاند از:
قولنامه عادی بهتنهایی مالکیت قطعی را مانند سند رسمی اثبات نمیکند، اما میتواند برای نشان دادن تاریخ و مفاد توافق مؤثر باشد. همچنین باید میان «اثبات وقوع معامله» و «اثبات قصد فرار از دین» تفاوت گذاشت؛ ممکن است اصل انتقال ثابت شود، اما هدف زیانزدن به طلبکار احراز نشود.
زوجه میتواند حسب شرایط، مطالبه مهریه را از دادگاه خانواده یا اجرای ثبت پیگیری کند و همزمان درباره شناسایی اموال و جلوگیری از نقلوانتقال بیشتر اقدام قانونی انجام دهد. اگر دلایل کافی درباره انتقال صوری یا با قصد فرار از دین وجود داشته باشد، دعوای مناسب باید با توجه به نوع سند، وضعیت خریدار و سوابق ثبتی ملک انتخاب شود. توقیف ملک منتقلشده نیز به تشخیص مرجع رسیدگی و احراز شرایط قانونی وابسته است و صرف ادعا، نتیجه قطعی ایجاد نمیکند.
فرض کنید زوج پس از دریافت اظهارنامه مطالبه مهریه، آپارتمان خود را با مبلغی بسیار کمتر از قیمت روز به برادرش واگذار کند، اما همچنان در ملک سکونت داشته باشد و هیچ رسیدی برای پرداخت ثمن ارائه ندهد. در این وضعیت، انتقال ملک با قولنامه قبل از دادخواست مهریه میتواند یکی از قرائن قصد فرار از دین باشد؛ بااینحال، زوجه باید مجموعه مدارک را ارائه کند و دادگاه پس از بررسی دفاع خریدار و سایر شواهد تصمیم میگیرد.
انتقال ملک با قولنامه قبل از دادخواست مهریه راه مطمئنی برای مصون ماندن از پرداخت نیست. معامله واقعی و متعارف ممکن است معتبر باشد، اما انتقال صوری یا اقدامی که با هدف محروم کردن زوجه از دسترسی به مال انجام شود، قابلیت اعتراض دارد. پیش از هر اقدام، بررسی تاریخ عقد، زمان انتقال، نوع سند، ارزش واقعی ملک و مدارک پرداخت ضروری است. در چنین پروندهای، انتقال ملک با قولنامه قبل از دادخواست مهریه باید بر اساس اسناد و قرائن ارزیابی شود، نه صرفاً ترتیب زمانی رویدادها.