اگر بخشی از وسایل جهیزیه در زمان مطالبه پیدا نشود، آیا زوجه میتواند قیمت آن را بگیرد؟ بله؛ اگر عین جهیزیه موجود نباشد، زوجه میتواند حسب مورد استرداد مال، مطالبه بدل یا جبران خسارت را درخواست کند؛ اما نتیجه پرونده به اثبات مالکیت، تحویل جهیزیه، علت از بین رفتن مال و میزان تقصیر یا مسئولیت زوج بستگی دارد. صرف درج نام وسیله در فهرست جهیزیه، بدون قرائن تکمیلی، همیشه برای اثبات همه این موارد کافی نیست.
در دعوای استرداد جهیزیه، خواهان معمولاً باید سه موضوع را اثبات کند: مالکیت خود بر اموال، تحویل آنها به منزل مشترک و باقیماندن یا از بین رفتن مال بدون رضایت وی. فهرست اموال، سیاهه جهیزیه، فاکتور خرید، تصاویر، پیامها و شهادت اشخاصی که هنگام انتقال وسایل حضور داشتهاند، میتواند در کنار یکدیگر ارزش اثباتی داشته باشد. امضای زوج ذیل سیاهه، دلیل مهمی است، ولی مفاد آن و شرایط امضا نیز بررسی میشود.
اگر عین جهیزیه موجود نباشد، دادگاه ابتدا بررسی میکند که مال به چه علت در دسترس نیست. فروش، انتقال به شخص دیگر، تخریب عمدی یا تلف ناشی از بیاحتیاطی میتواند مسئولیت ایجاد کند؛ اما فرسودگی متعارف، استفاده معمول خانوادگی یا تلفی که بدون تقصیر و خارج از اختیار رخ داده، الزاماً موجب محکومیت به پرداخت قیمت نمیشود. بنابراین ادعای «گمشدن» بهتنهایی نه مسئولیت زوج را ثابت میکند و نه آن را منتفی میسازد.
درخواست پرداخت قیمت، جایگزین درخواست استرداد عین است و مبلغ آن به نوع مال، زمان تلف، میزان استهلاک و نظر کارشناس بستگی دارد. قیمت خرید اولیه همیشه معیار قطعی نیست؛ برای کالای مستعمل، وضعیت واقعی وسیله و ارزش آن در زمان مؤثر برای ارزیابی بررسی میشود. چنانچه وسیله قابل تعمیر باشد، هزینه تعمیر ممکن است موضوع ارزیابی قرار گیرد، نه قیمت کامل کالای نو. خواهان باید مبلغ را با دلیل و در صورت نیاز با ارجاع به کارشناسی مطالبه کند.
ثبت دادخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی آغاز میشود و مرجع صالح بر اساس نوع خواسته، ارزش دعوا و مقررات صلاحیت تعیین خواهد شد. خواهان میتواند استرداد عین اموال موجود و پرداخت بدل اموال تلفشده را در چارچوب درست و با تفکیک اقلام بخواهد. مدارک مهم عبارتاند از:
در صورت بیم انتقال یا از بین رفتن اموال، امکان درخواست تأمین خواسته با رعایت شرایط قانونی وجود دارد. همچنین بهتر است پیش از طرح دعوا، اظهارنامهای روشن برای تحویل وسایل یا اعلام علت فقدان آنها ارسال شود؛ این اقدام بهتنهایی دلیل مالکیت نیست، اما میتواند سابقه مطالبه را نشان دهد.
فرض کنید مریم فهرستی شامل یخچال، ماشین لباسشویی و چند قطعه مبلمان دارد که به امضای همسرش رسیده است. پس از جدایی، یخچال و مبلمان در منزل باقی مانده، اما ماشین لباسشویی پیدا نمیشود. اگر عین جهیزیه موجود نباشد، مریم باید علاوه بر ارائه سیاهه، درباره تحویل دستگاه و نبودن آن توضیح و دلیل ارائه کند. اگر امیر فروش دستگاه یا انتقال آن را پذیرفته باشد، احتمال مطالبه بدل افزایش مییابد؛ اما اگر ثابت شود دستگاه پیش از تحویل معیوب و سپس بدون تقصیر تلف شده، نتیجه میتواند متفاوت باشد.
اگر عین جهیزیه موجود نباشد، حق مطالبه بهصورت خودکار به معنای دریافت قیمت کامل نیست. مالکیت، تحویل، علت فقدان و میزان مسئولیت باید جداگانه اثبات شود. تنظیم سیاهه دقیق، نگهداری فاکتورها و ثبت فوری مطالبه، از مهمترین اقدامات پیشگیرانه است و در پروندههای پیچیده، بررسی اسناد پیش از تعیین خواسته اهمیت زیادی دارد.