اگر متوفی مالی از خود باقی گذاشته باشد، هزینههای متعارف تجهیز، کفن، دفن و اقدامات ضروری پس از فوت، پیش از تقسیم ارث از محل ترکه پرداخت میشود؛ بنابراین پاسخ عملی به این پرسش که بابت کفن و دفن چه باید کرد، جمعآوری مدارک هزینه، شناسایی داراییهای متوفی و مطالبه مبلغ متعارف از ترکه است. این هزینه با مبلغ دقیق و ثابتی تعیین نمیشود و به شهر، نوع آرامستان، خدمات انتخابی، حملونقل و شرایط خانوادگی بستگی دارد.
اصل بر این است که هزینههای ضروری و متعارف مربوط به تجهیز و دفن، از اموال باقیمانده متوفی پرداخت شود، نه اینکه الزاماً بر عهده یک وارث خاص باشد. منظور از ترکه، مجموع داراییها و حقوق مالی متوفی پس از کسر دیون و هزینههای مقدم بر تقسیم است. اگر متوفی مالی نداشته باشد یا دسترسی به اموال او فعلاً ممکن نباشد، یکی از بستگان ممکن است هزینه را موقتاً بپردازد و سپس با ارائه دلیل، بازپرداخت آن را از ترکه درخواست کند.
هزینههای غیرضروری، تشریفاتی یا خارج از عرف ممکن است تماماً قابل مطالبه نباشد. برای نمونه، انتخاب خدمات بسیار گران، مراسم اضافی یا خرید اقلامی که ضرورت عرفی ندارند، میتواند موجب اختلاف میان ورثه شود. معیار اصلی، ضرورت، تناسب با وضعیت مالی متوفی و عرف محل است؛ نه صرفاً مبلغی که پرداختکننده تصمیم گرفته است.
برای اینکه مشخص شود بابت کفن و دفن چه باید کرد، بهتر است مدارک زیر از ابتدا نگهداری شود:
رسیدهای دستی فاقد مشخصات، پرداخت نقدی بدون شاهد و هزینههایی که ارتباطشان با دفن روشن نیست، اثبات ادعا را دشوار میکند. بهتر است در رسید، عنوان خدمت، تاریخ، مبلغ و نام متوفی درج شود.
ابتدا باید فهرستی از هزینهها و داراییهای احتمالی متوفی تهیه و موضوع با همه ورثه مطرح شود. اگر ورثه توافق کنند، میتوانند پس از احراز سمت قانونی و تعیین تکلیف اموال، مبلغ مستند را از ترکه پرداخت کنند. در صورت اختلاف، پرداختکننده باید با مدارک موجود، مطالبه خود را از مسیر قانونی مناسب پیگیری کند. انتخاب مرجع صالح به ارزش خواسته، محل اقامت اشخاص، وضعیت ترکه و نوع دعوا بستگی دارد؛ بنابراین ثبت دادخواست بدون بررسی این موارد ممکن است باعث اطاله رسیدگی شود.
فرض کنید «رضا» پس از فوت پدرش، مبلغی را برای حمل پیکر، غسل، کفن و دفن پرداخت کرده و رسیدهای رسمی را نگه داشته است. سایر ورثه ادعا میکنند این مبلغ شخصی و غیرضروری بوده است. رضا باید ضرورت خدمات، متعارف بودن مبالغ و پرداخت واقعی خود را اثبات کند. اگر دادگاه هزینهها را ضروری و متناسب بداند، ممکن است پرداخت آن از ترکه پیش از تقسیم ارث پذیرفته شود؛ اما نتیجه به مدارک و وضعیت مالی متوفی وابسته است. در چنین وضعی، بابت کفن و دفن چه باید کرد، پاسخ آن است که ابتدا مطالبه مستند و تفکیک هزینه ضروری از هزینه تشریفاتی انجام شود.
تأخیر طولانی، از بین بردن رسیدها، مطالبه هزینههای غیرمتعارف، مخلوط کردن مخارج مراسم با هزینه ضروری دفن و برداشت یکجانبه از حساب متوفی از اشتباهات رایج است. همچنین پرداختکننده نباید تصور کند هر مبلغی که خرج کرده، خودکار از ترکه قابل وصول است. در نهایت، بابت کفن و دفن چه باید کرد به سه اقدام وابسته است: پرداخت ضروری، نگهداری دلیل و مطالبه فقط مبلغ متعارف از مسیر توافق یا مرجع قانونی.