آیا نوشتهای که زن برای بخشیدن مهریه روی یک برگه عادی امضا میکند اعتبار دارد؟ بله، بخشش مهریه در کاغذ دستنویس میتواند معتبر و قابل استناد باشد، اما اعتبار آن به متن دقیق، قصد واقعی امضاکننده، اهلیت او و امکان اثبات انتساب نوشته بستگی دارد. چنین برگهای معمولاً «سند عادی» محسوب میشود و در صورت اختلاف، دادگاه اصالت امضا و مفاد آن را بررسی میکند؛ بنابراین صرف وجود یک جمله کوتاه، همیشه به معنای از بین رفتن قطعی مهریه نیست.
اگر زن با قصد روشن و بدون اجبار اعلام کند که تمام یا بخشی از مهریه خود را به شوهر بخشیده است، نوشته میتواند به عنوان دلیل ابراء یا گذشت از طلب بررسی شود. در ابراء، طلبکار از حق خود صرفنظر میکند و پس از تحقق آن، مطالبه همان میزان معمولاً امکانپذیر نیست. با این حال، عبارتهایی مانند «مهریهام را گرفتم» با «مهریهام را بخشیدم» یکسان نیستند؛ اولی ممکن است رسید دریافت تلقی شود و دومی به گذشت از طلب نزدیکتر است.
برای کاهش اختلاف، مبلغ یا میزان دقیق مهریه، مشخصات زوجین، شماره عقدنامه، تاریخ، عبارت صریح درباره ابراء یا بخشش و امضای زن در برگه درج شود. اگر فقط بخشی از مهریه بخشیده میشود، مقدار باقیمانده نیز مشخص گردد. اثر انگشت، امضای دو شاهد، پیوست تصویر کارت شناسایی و نگهداری اصل نوشته میتواند در اثبات موضوع کمککننده باشد، اما هیچکدام جای بررسی اصالت و اراده واقعی را نمیگیرد.
حضور شاهد برای اصل اعتبار هر نوشته عادی همیشه شرط قطعی نیست، اما شهادت او میتواند وقوع امضا و نبود اجبار را تقویت کند. تنظیم سند در دفتر اسناد رسمی معمولاً از نظر اثباتی و اجرایی مطمئنتر است؛ بهویژه زمانی که هدف، جلوگیری از اختلاف آینده یا فراهم کردن امکان اقدام رسمی باشد. در مقابل، کاغذ دستنویس ممکن است در صورت انکار یا ادعای جعل، نیازمند رسیدگی قضایی و کارشناسی شود.
بخشش مهریه در کاغذ دستنویس ممکن است یک توافق مستقل از طلاق باشد، اما بذل مهریه در طلاق خلع معمولاً در چارچوب فرایند طلاق و در برابر تحقق شرایط آن بررسی میشود. همچنین بخشیدن مهریه با دریافت مبلغ، انتقال مال یا مصالحه درباره بخشی از دین تفاوت دارد. عنوان نوشته تعیینکننده مطلق نیست و قاضی به الفاظ، قرائن، رفتار طرفین و رابطه آن با عقد نکاح توجه میکند.
فرض کنید مریم روی برگهای بنویسد: «اینجانب تعداد ۵۰ سکه از مهریه مندرج در عقدنامه را بدون اجبار و با رضایت کامل به همسرم ابراء کردم» و آن را امضا و اثر انگشت کند. اگر شوهر اصل نوشته را ارائه دهد و انتساب آن ثابت شود، این سند میتواند درباره همان ۵۰ سکه مؤثر باشد؛ اما نسبت به باقی مهریه اثری ندارد. عبارت بخشش مهریه در کاغذ دستنویس در این مثال باید با میزان دقیق و قصد مشخص همراه باشد تا دامنه گذشت قابل تشخیص باشد.
اصل برگه، عقدنامه، پیامها و رسیدهای مرتبط، مشخصات شهود و هر مدرکی که زمان و شرایط امضا را نشان دهد، باید حفظ شود. اگر زن نوشته را قبول ندارد، میتواند درباره امضا، اثر انگشت، اجبار یا محتوای سند دفاع کند. اگر شوهر به آن استناد میکند، باید انتساب و مفهوم حقوقی آن را اثبات نماید. پیش از طرح دعوا یا امضا، بررسی متن توسط وکیل یا مشاور حقوقی، بهخصوص درباره عبارت بخشش مهریه در کاغذ دستنویس، از اختلافهای پرهزینه جلوگیری میکند.
نوشته دستنویس میتواند دلیل مهمی برای گذشت از مهریه باشد، اما اعتبار آن خودکار و مطلق نیست. شفافیت متن، اهلیت و رضایت زن، اصالت امضا و قرائن پیرامونی اهمیت اساسی دارند. برای اطمینان بیشتر، تنظیم سند رسمی یا دستکم تهیه متنی دقیق و قابل اثبات توصیه میشود.