آیا با فوت زن، مهریه بخشیدهشده یا پرداختنشده از بین میرود؟ پاسخ این است که بذل مهریه در زمان طلاق و فوت زوجه به زمان و شیوه اعلام بخشش بستگی دارد؛ اگر زوجه در زمان حیات، مهریه را بهطور معتبر ابراء یا بذل کرده باشد، پس از فوت او معمولاً طلبی برای ورثه باقی نمیماند، اما اگر فقط توافقی ناقص یا اثباتنشده وجود داشته باشد، اصل طلب میتواند در ترکه قرار گیرد.
بذل مهریه معمولاً در طلاق خلع یا مبارات مطرح میشود. در این وضعیت، زن برای ایجاد یا پذیرش طلاق، تمام یا بخشی از مهریه خود را به شوهر میبخشد. این اقدام باید با قصد و رضای واقعی و با عبارتی روشن انجام شود. درج میزان دقیق مهریه بذلشده در توافقنامه، صورتجلسه دادگاه یا سند رسمی اهمیت زیادی دارد.
بذل با پرداخت مهریه تفاوت دارد؛ در پرداخت، دین اجرا و تسویه میشود، اما در بذل یا ابراء، زن از حق مطالبه تمام یا بخشی از دین صرفنظر میکند. همچنین صرف امضای برگهای با عنوان کلی «رضایت» همیشه به معنای بخشش مهریه نیست و تفسیر آن به متن سند و شرایط امضا بستگی دارد.
اگر بذل مهریه پیش از فوت بهصورت معتبر انجام شده باشد، حق مطالبه نسبت به مقدار بذلشده از دارایی زوجه خارج شده است؛ بنابراین ورثه نمیتوانند همان مقدار را دوباره از شوهر مطالبه کنند. در مقابل، اگر بخشش فقط شفاهی بوده، مقدار آن مشخص نباشد یا شوهر اصل توافق را انکار کند، ورثه میتوانند با ارائه دلیل، وجود طلب یا اعتبار بذل را پیگیری کنند.
در بذل مهریه در زمان طلاق و فوت زوجه باید میان «فوت پس از بخشش» و «فوت پیش از بخشش» تفاوت گذاشت. اگر زن پیش از هرگونه ابراء یا بذل فوت کند، مهریه او بهعنوان طلب مالی به ورثه منتقل میشود. شوهر نیز در صورت ادعای پرداخت یا بخشش، باید تا حد امکان سند، رسید، توافقنامه یا دلیل قابل قبول ارائه کند.
در طلاق خلع و مبارات، امکان رجوع زن از بذل در دوران عده، با توجه به شرایط طلاق و مفاد سند، میتواند آثار مهمی داشته باشد. در چنین حالتی ممکن است زمینه رجوع شوهر به زندگی مشترک نیز مطرح شود. با این حال، رجوع از بذل با انصراف ساده یا پشیمانی شفاهی یکسان نیست و باید در مهلت و چارچوب قانونی قابل اثبات باشد.
فرض کنید سارا در توافق طلاق، نصف مهریه خود را به شوهر بذل میکند و این موضوع در سند رسمی طلاق درج میشود، اما چند ماه بعد فوت میکند. در این مثال، بذل مهریه در زمان طلاق و فوت زوجه نشان میدهد که ورثه فقط نسبت به بخش باقیمانده، در صورت وجود شرایط مطالبه، حق پیگیری دارند و نمیتوانند مقدار رسمی بذلشده را مطالبه کنند. اگر سند طلاق وجود نداشت و شوهر صرفاً به یک پیام یا توافق عادی استناد میکرد، دادگاه اعتبار و مفاد آن را بررسی میکرد.
مهمترین مدارک شامل سند ازدواج، سند طلاق، توافقنامه بذل، اقرارنامه، رسید پرداخت، پیامهای قابل انتساب و گواهی حصر وراثت است. پس از فوت زوجه، ورثه برای پیگیری طلب احتمالی باید وضعیت ترکه و اسناد مالی را بررسی کنند. اگر شوهر مدعی ابراء یا پرداخت باشد، دفاع او نیز باید بر پایه مدارک و قرائن ارائه شود. مرجع رسیدگی بر اساس نوع خواسته، میزان طلب و وضعیت ثبت سند تعیین میشود.
در بذل مهریه در زمان طلاق و فوت زوجه، تاریخ اقدام، متن سند و قابلیت اثبات توافق تعیینکننده است. فوت زن بهتنهایی مهریه را ساقط نمیکند؛ اما بذل معتبر پیش از فوت میتواند حق مطالبه را از بین ببرد. برای جلوگیری از اختلاف، مقدار بذل، نوع طلاق و آثار آن باید صریح و preferably در سند رسمی درج شود.