آیا واگذاری ارزیابی ایمنی به شرکت بازرسی، صادرکننده گواهی یا مجوز را از مسئولیت خارج میکند؟ خیر؛ بررسی های ایمنی توسط شخص ثالث و وظیفه صادر کننده باید همزمان بررسی شود و واگذاری بازرسی، در صورت وجود تقصیر، نقص اطلاعات یا تأیید بیمبنای ایمنی، الزام صادرکننده به جبران خسارت را خودبهخود از بین نمیبرد.
شخص ثالث معمولاً شرکت یا کارشناس مستقلی است که تجهیزات، کالا، فرایند تولید، ساختمان یا شرایط بهرهبرداری را بررسی و نتیجه را در قالب گزارش یا گواهی اعلام میکند. صادرکننده ممکن است تولیدکننده، واردکننده، مالک پروژه، دستگاه اداری یا نهادی باشد که گواهی انطباق، مجوز بهرهبرداری یا تأییدیه ایمنی را صادر میکند. باید میان بازرس فنی و تصمیمگیرنده نهایی تفاوت گذاشت؛ بازرس درباره یافتههای تخصصی اظهارنظر میکند، اما صادرکننده ممکن است وظیفه بررسی مدارک، احراز شرایط و اعلام محدودیتهای ایمنی را داشته باشد.
اصل مهم این است که قرارداد با شخص ثالث، در برابر زیاندیده الزاماً قابل استناد نیست. اگر صادرکننده بدون بررسی متعارف، به گزارش ناقص یا قدیمی اعتماد کند، هشدارهای فنی را نادیده بگیرد، دامنه بازرسی را بیش از واقع اعلام کند یا گواهی را برای وضعیت متفاوتی صادر کند، ممکن است مسئول شناخته شود. مسئولیت بر پایه رابطه قراردادی، تقصیر، عرف حرفهای، مقررات فنی و رابطه سببیت ارزیابی میشود. با این حال، صرف وقوع حادثه دلیل قطعی مسئولیت نیست و نقش هر شخص باید جداگانه اثبات شود.
صدور گواهی ایمنی نباید به معنای تضمین دائمی و مطلق سلامت وسیله تلقی شود؛ زیرا تغییر شرایط، استفاده نادرست یا تعمیر غیراصولی میتواند وضعیت را دگرگون کند.
در دعوا، خواهان باید تا حد امکان وجود خطر، وقوع خسارت و ارتباط آن با نقص ایمنی یا عملکرد نادرست صادرکننده را نشان دهد. گواهی صادرشده، قرارداد بازرسی، گزارشهای فنی، عکس و فیلم، سوابق تعمیر و نگهداری، مکاتبات هشداردهنده، شهادت کارکنان و نظر کارشناس رسمی میتواند مؤثر باشد. بررسی های ایمنی توسط شخص ثالث و وظیفه صادر کننده زمانی دقیقتر تحلیل میشود که متن قرارداد و گزارش مشخص کند بازرسی شامل چه مواردی بوده و چه موضوعاتی صراحتاً خارج از دامنه آن قرار داشته است.
فرض کنید شرکت «الف» برای آسانسور یک مجتمع، گواهی ایمنی صادر میکند و شرکت «ب» را برای بازرسی دورهای به کار میگیرد. گزارش شرکت «ب» وجود فرسودگی کابل را یادآور شده، اما شرکت «الف» بدون الزام به تعمیر، گواهی کامل صادر میکند و استفاده عادی از آسانسور ادامه مییابد. اگر حادثه رخ دهد، دادگاه با بررسی کارشناسی، ممکن است سهم تقصیر بازرس، صادرکننده و مالک را جداگانه تعیین کند. در این مثال، بررسی های ایمنی توسط شخص ثالث و وظیفه صادر کننده دو موضوع مستقل اما مرتبطاند و هیچکدام بدون بررسی رابطه سببیت، نتیجه قطعی ایجاد نمیکند.
ابتدا باید ایمنی محل حفظ و از تغییر یا تعمیر شتابزدهای که آثار حادثه را از بین میبرد خودداری شود؛ مگر برای جلوگیری از خطر فوری. سپس مدارک گردآوری و درخواست تأمین دلیل یا ارجاع امر به کارشناس، حسب شرایط پرونده، بررسی میشود. انتخاب مرجع صالح به نوع خسارت، وجود قرارداد، طرفهای دعوا و ماهیت گواهی بستگی دارد. همچنین باید میان مطالبه خسارت مادی، خسارت بدنی، مسئولیت قراردادی و مسئولیت خارج از قرارداد تفکیک کرد.
در بررسی های ایمنی توسط شخص ثالث و وظیفه صادر کننده، گزارش مستقل ابزار تصمیمگیری است، نه پوشش خودکار برای بیاحتیاطی. صادرکننده باید حدود بازرسی را روشن، هشدارها را پیگیری و شرایط واقعی استفاده را کنترل کند. برای تعیین مسئولیت نهایی، مدارک فنی، قراردادها، رفتار طرفین و نظر کارشناس در کنار قواعد عمومی جبران خسارت بررسی میشود.