آیا میتوان شاخههای درخت همسایه را که وارد حیاط یا روی دیوار شدهاند قطع کرد؟ در پاسخ باید گفت بریدن سر شاخه درخت در حریم دیوار و زمین همسایه بدون اطلاع و رعایت حدود قانونی، همیشه مجاز نیست و ممکن است موجب مسئولیت مدنی، مطالبه خسارت یا حتی ایراد عنوان کیفری شود. ابتدا باید مالک درخت، محل استقرار تنه، میزان مزاحمت و مقررات شهری یا محلی بررسی شود.
اصل مهم این است که مالکیت درخت معمولاً با مالک زمینی است که تنه درخت در آن قرار دارد؛ نه لزوماً مالک زمینی که شاخهها به آن وارد شدهاند. بنابراین ورود شاخه به حیاط همسایه، بهتنهایی مالکیت درخت را منتقل نمیکند. اگر تنه دقیقاً روی مرز دو ملک باشد، موضوع میتواند تابع اسناد، حدود ثبتی، توافق پیشین و نظر کارشناس باشد.
با این حال، مالک نمیتواند از ملک خود بهگونهای استفاده کند که بهطور غیرمتعارف به همسایه زیان وارد شود. سایهاندازی شدید، ریزش مداوم برگ و میوه، آسیب به دیوار، انسداد مسیر، خطر سقوط یا ورود ریشه به تأسیسات، در صورت اثبات، میتواند مبنای درخواست رفع مزاحمت یا مطالبه خسارت باشد.
اقدام خودسرانه، بهویژه بریدن شاخههای اصلی، قطع تنه یا اقدامی که سلامت درخت را تهدید کند، پرخطر است. روش مطمئن این است که ابتدا بهصورت کتبی از مالک درخت بخواهید شاخههای مزاحم را در مهلت معقول هرس کند. در صورت بیتوجهی، میتوان موضوع را با تأمین دلیل، عکس، فیلم، گزارش کارشناس یا گواهی شهود مستند کرد.
اگر انجام بریدن سر شاخه درخت در حریم دیوار و زمین همسایه برای جلوگیری از خسارت فوری ضرورت داشته باشد، اقدام باید محدود به قسمت مزاحم و متناسب با خطر باشد؛ با این حال، ضرورت ادعایی باید قابل اثبات باشد و بهتر است پیش از کار از کارشناس رسمی یا مرجع شهری راهنمایی گرفته شود.
درختان واقع در معابر، باغها، املاک عمومی یا محدودههای مشمول مقررات حفظ فضای سبز ممکن است برای هرس سنگین یا قطع، نیازمند مجوز باشند. بنابراین حتی مالک زمین نیز نباید تصور کند هر نوع قطع یا هرس بدون اجازه قانونی امکانپذیر است.
فرض کنید تنه درخت در حیاط «الف» قرار دارد و شاخهها روی پشتبام «ب» افتادهاند و موجب گرفتگی ناودان شدهاند. «ب» پس از چند درخواست، بدون اطلاع «الف» شاخه اصلی را قطع میکند و درخت خشک میشود. در این وضعیت، بریدن سر شاخه درخت در حریم دیوار و زمین همسایه ممکن است از سوی «الف» تخریب مال یا سبب ورود خسارت تلقی شود؛ اما اگر «ب» فقط شاخههای محدود و خطرناک را پس از اعلام قبلی و با نظر کارشناس هرس کرده باشد، ارزیابی مسئولیت متفاوت خواهد بود.
برای مطالبه رفع مزاحمت، جلوگیری از خسارت یا جبران زیان، ابتدا ثبت درخواست تأمین دلیل و سپس طرح دعوا از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی قابل بررسی است. مرجع رسیدگی به نوع خواسته و شرایط پرونده بستگی دارد. در مقابل، مالک درخت میتواند با ارائه سند، گزارش هرس، مجوز شهرداری و نظر کارشناس ثابت کند که شاخهها خطرناک نبوده یا اقدام همسایه بیش از حد لازم انجام شده است.
در بریدن سر شاخه درخت در حریم دیوار و زمین همسایه، اطلاعرسانی، تعیین مالکیت، مستندسازی و رعایت مقررات شهری اهمیت اساسی دارد. بهترین راه، توافق مکتوب و هرس تخصصی است؛ و در صورت اختلاف، قطع خودسرانه جایگزین دستور یا رسیدگی قانونی نمیشود.