پس از صدور گواهی انحصار وراثت، آیا کار پرونده تمام شده است؟ خیر؛ بعد از انحصار وراثت چه باید کرد به نوع دارایی، وجود یا نبود بدهی و توافق ورثه بستگی دارد، اما معمولاً باید ابتدا داراییها و دیون متوفی شناسایی شود، مالیات و بدهیهای قابل مطالبه تعیین تکلیف گردد و سپس برای انتقال یا تقسیم اموال اقدام شود. گواهی انحصار وراثت فقط ورثه و سهم قانونی آنان را مشخص میکند و بهتنهایی سند انتقال ملک، خودرو یا حساب بانکی نیست.
اولین کار، تهیه فهرست کاملی از اموال و تعهدات متوفی است. املاک، خودرو، حسابهای بانکی، سهام، مطالبات، سرقفلی، بیمه و هر مال یا حقی باید بررسی شود. در کنار آن، بدهیهای متوفی، مهریه، وام، چک، مالیات و هزینههای ضروری مربوط به اداره ترکه نیز باید شناسایی شود. تقسیم دارایی پیش از روشن شدن بدهیها ممکن است برای ورثه مسئولیت و اختلاف ایجاد کند؛ زیرا ترکه ابتدا باید در حدود مقررات، صرف پرداخت دیون و حقوق مقدم شود.
برای انتقال ملک، معمولاً گواهی انحصار وراثت، گواهی فوت، مدارک هویتی ورثه، سند مالکیت و مدارک مربوط به تعیین تکلیف مالیاتی لازم است. مراجعه به دفتر اسناد رسمی و در موارد لازم، اداره امور مالیاتی و اداره ثبت، بخش مهم این فرایند است. انتقال خودرو نیز با ارائه مدارک مالکیت، گواهی انحصار وراثت، مدارک هویتی و انجام تشریفات قانونی در مرجع مربوط انجام میشود.
پرداخت مالیات بر ارث و نحوه محاسبه آن به تاریخ فوت، نوع دارایی، ارزش روز یا ارزش مقرر قانونی و مقررات حاکم در همان زمان وابسته است. بنابراین نمیتوان بدون بررسی پرونده، رقم ثابتی اعلام کرد. ورثه باید با مدارک متوفی و فهرست اموال به اداره امور مالیاتی مربوط مراجعه کنند و پس از دریافت گواهی یا مفاصاحساب مورد نیاز، انتقال دارایی را دنبال کنند. توافقنامه عادی میان ورثه نیز همیشه جایگزین سند رسمی یا تشریفات انتقال نیست.
فرض کنید پدر خانواده فوت کرده و سه فرزند او گواهی انحصار وراثت گرفتهاند. یکی از فرزندان بدون رضایت دو نفر دیگر در خانه متوفی سکونت دارد و از تقسیم یا فروش ملک خودداری میکند. در چنین وضعی، بعد از انحصار وراثت چه باید کرد پاسخ واحدی ندارد: ابتدا باید مالکیت و وضعیت مالیاتی ملک روشن شود؛ سپس ورثه میتوانند با توافق، ملک را بفروشند یا سهم هر شخص را منتقل کنند. اگر توافق ممکن نباشد، هر وارث میتواند حسب شرایط، درخواست افراز یا فروش مال مشاع را از مرجع صالح پیگیری کند. نتیجه به قابلافراز بودن ملک، وضعیت ثبتی و مدارک پرونده بستگی دارد.
فروش یا انتقال مال بدون رضایت همه مالکان، نادیده گرفتن ورثهای که در گواهی درج شدهاند، برداشت غیرمجاز از حساب متوفی، بیتوجهی به وصیتنامه و تقسیم دارایی پیش از پرداخت دیون از اشتباهات رایج است. همچنین اگر یکی از ورثه همکاری نکند، بهتر است به جای امضای اسناد ناقص، از دفترخانه، اداره ثبت، اداره مالیات یا وکیل متخصص راهنمایی گرفته شود. پاسخ عملی به اینکه بعد از انحصار وراثت چه باید کرد با بررسی نوع دارایی و وضعیت ورثه مشخص میشود.
گواهی انحصار وراثت نقطه آغاز مدیریت ترکه است، نه پایان آن. شناسایی اموال و بدهیها، بررسی وصیتنامه، تعیین تکلیف مالیات، اخذ مدارک انتقال و سپس تقسیم یا فروش دارایی، مسیر معمول پرونده است. هر اقدام باید با توجه به وضعیت صغیر یا محجور، اختلاف میان ورثه و نوع مال انجام شود تا از مسئولیت مالی و دعاوی بعدی جلوگیری گردد.