چگونه میتوان وجه سفته پرداختنشده را از صادرکننده یا ظهرنویس مطالبه کرد؟ به اجرا گذاشتن سفته معمولاً از طریق تنظیم واخواست و سپس طرح دعوای مطالبه وجه در دادگاه انجام میشود؛ زیرا سفته، برخلاف چک، اصولاً بهتنهایی و بدون حکم یا اجراییه قضایی از اداره ثبت قابل وصول مستقیم نیست. نوع سفته، تاریخ سررسید، وجود امضا و شرایط واخواست، در انتخاب مسیر قانونی اهمیت زیادی دارد.
واخواست، اعلام رسمی عدم پرداخت سفته در سررسید است. دارنده برای حفظ بسیاری از امتیازات اسناد تجاری، از جمله امکان رجوع به ظهرنویسها و استفاده بهتر از تأمین خواسته، باید در مهلت قانونی اقدام کند. این مهلت معمولاً ده روز از تاریخ سررسید است. اگر سفته در این بازه واخواست نشود، اصل طلب لزوماً از بین نمیرود، اما ممکن است برخی حقوق تجاری دارنده و امکان رجوع به مسئولان دیگر محدود شود.
در سفتههای ضمانتی، واخواست بهتنهایی کافی نیست. دارنده باید ثابت کند تعهد اصلی انجام نشده یا شرط استفاده از سفته تحقق یافته است. بنابراین، قرارداد، رسید تحویل، مکاتبات، صورتجلسه تخلف و سایر مدارک میتوانند در کنار سفته اهمیت تعیینکننده داشته باشند.
اصل سفته یا مدرک معتبر دال بر وجود آن، واخواستنامه، قرارداد یا رسید تحویل سفته، مدارک پرداختهای قبلی، اظهارنامه، نشانی خوانده و مستندات رابطه مالی باید آماده شود. اگر سفته بابت ضمانت صادر شده، توضیح دقیق تعهد تضمینشده اهمیت ویژه دارد. تصویر سفته برای شروع بررسی مفید است، اما در مراحل رسیدگی ممکن است ارائه اصل سند ضروری باشد.
فرض کنید علی بابت خرید کالا، سفتهای با سررسید مشخص به مبلغ پانصد میلیون تومان صادر کرده و در موعد آن را نپرداخته است. فروشنده پس از واخواست، برای به اجرا گذاشتن سفته دادخواست مطالبه وجه و در صورت وجود شرایط، درخواست تأمین خواسته مطرح میکند. اگر علی مدعی باشد سفته بابت ضمانت تحویل کالا بوده، باید این ادعا را با قرارداد یا دلیل معتبر اثبات کند. نتیجه پرونده به اصالت امضا، شرایط تحویل سفته، پرداختهای انجامشده و سایر دلایل وابسته است.
بسیاری از افراد سفته را بدون درج تاریخ، مبلغ یا نام گیرنده دریافت میکنند و بعداً در اثبات توافق دچار مشکل میشوند. تصور اینکه سفته مانند چک مستقیماً از اداره ثبت اجرا میشود نیز نادرست است. همچنین، واخواست دیرهنگام، طرح دعوا علیه شخص نامرتبط، نادیده گرفتن ظهرنویسها و بیتوجهی به تفاوت سفته ضمانتی و سفته بابت بدهی، میتواند روند وصول را دشوار کند.
برای به اجرا گذاشتن سفته باید ابتدا وضعیت سند و موعد پرداخت بررسی، سپس در صورت امکان واخواست و بعد دعوای مناسب مطرح شود. سفته ضمانتی نیازمند اثبات تخلف از تعهد اصلی است و نتیجه هیچ پروندهای صرفاً با ارائه سفته قطعی نیست. بررسی اسناد توسط وکیل یا کارشناس حقوقی پیش از اقدام، از اشتباه در مهلتها و انتخاب مرجع جلوگیری میکند.