اگر تحقیقات پلیس در یک پرونده کیفری ناقص باشد، آیا میتوان ادامه رسیدگی یا اعتبار گزارش را متوقف کرد؟ پاسخ این است که به لحاظ ناقص بودن اقدامات ضابطین، معمولاً باید تکمیل تحقیقات از مقام قضایی درخواست شود و این نقص، بهتنهایی موجب بیاعتباری قطعی پرونده یا مختومه شدن آن نیست. ضابطان دادگستری زیر نظر مقام قضایی فعالیت میکنند و گزارش آنان زمانی ارزش اثباتی بیشتری دارد که دقیق، مستند، بیطرفانه و مطابق دستورهای قانونی تنظیم شده باشد.
اقدامات ضابطان زمانی ناقص تلقی میشود که بخشی از وظایف ضروری انجام نشده یا گزارش، تصویر کاملی از واقعه ارائه نکند. برای نمونه، اظهارات شاهدان مؤثر اخذ نشده، فیلم دوربینهای محل بررسی نشده، آثار جرم صورتجلسه نگردیده یا ادعاهای طرفین بدون تحقیق کافی در گزارش آمده است. همچنین خودداری از ابلاغ صحیح، ثبت نکردن اظهارات دفاعی یا انجام بازرسی بدون رعایت تشریفات قانونی میتواند اعتبار اقدامات را با ایراد روبهرو کند.
صرف ادعای ناقص بودن کافی نیست؛ شخص باید نشان دهد کدام اقدام ضروری انجام نشده و انجام آن چه اثری در کشف حقیقت دارد. درخواست کتبی باید روشن و مشخص باشد، نه کلی و مبهم. بهتر است موارد زیر در آن ذکر شود:
این درخواست معمولاً به شعبه بازپرسی یا دادیاری رسیدگیکننده ارائه میشود. مقام قضایی میتواند انجام تحقیقات تکمیلی را به ضابطان ارجاع دهد یا شخصاً آن را انجام دهد. اگر ایراد مربوط به رفتار خلاف قانون ضابط باشد، موضوع را میتوان از مسیر نظارت مقام قضایی و مراجع مسئول انتظامی نیز پیگیری کرد.
گزارش ضابط، دلیل قطعی و غیرقابل خدشه نیست و باید در کنار سایر ادله ارزیابی شود. به لحاظ ناقص بودن اقدامات ضابطین، ممکن است گزارش برای تصمیمگیری نهایی کافی نباشد؛ با این حال، نقص در یک بخش الزاماً تمام گزارش را از اعتبار ساقط نمیکند. نتیجه به نوع تخلف، اهمیت اقدام انجامنشده، نحوه تنظیم گزارش و وجود دلایل مستقل بستگی دارد. اگر دلیل از طریق اقدامی بهدست آمده باشد که با حقوق دفاعی یا تشریفات الزامی تعارض دارد، میتوان نسبت به قابلیت استناد آن ایراد وارد کرد؛ اما تشخیص نهایی با مرجع قضایی است.
فرض کنید در پروندهای درباره تخریب خودرو، مالک اعلام کرده دوربین فروشگاه مجاور لحظه حادثه را ثبت کرده است، اما ضابط بدون بررسی دوربین، فقط اظهارات شاکی و متهم را در گزارش آورده است. شاکی میتواند با اشاره به محل دوربین، بازه زمانی حادثه و امکان حفظ یا دریافت تصاویر، تکمیل تحقیقات را درخواست کند. در چنین وضعی، به لحاظ ناقص بودن اقدامات ضابطین، مقام قضایی ممکن است دستور مشاهده و استخراج فیلم، تحقیق از صاحب فروشگاه و بررسی زمان وقوع خسارت را صادر کند. البته اگر فیلم حذف شده باشد یا هویت مرتکب از دلایل دیگر اثبات نشود، صرف وجود دوربین نتیجه پرونده را قطعی نمیکند.
یکی از اشتباهات رایج، استفاده از عبارتهای کلی مانند «تحقیقات ناقص است» بدون معرفی اقدام مشخص است. اشتباه دیگر، ارائه اصل مدارک بدون تهیه نسخه یا ثبت رسمی درخواست است. همچنین نباید تصور کرد اعتراض به عملکرد ضابط، جایگزین دفاع ماهوی درباره اصل اتهام میشود. بهتر است درخواست تکمیل تحقیقات همراه با دفاع مستقل، مدارک قابل بررسی و توضیح ارتباط هر دلیل با موضوع پرونده ارائه شود. اگر تصمیم قضایی صادر شده باشد، امکان اعتراض به آن تابع نوع تصمیم، مرحله رسیدگی و مقررات مربوط به همان تصمیم است و باید مهلت مقرر در ابلاغیه بررسی شود.
به لحاظ ناقص بودن اقدامات ضابطین، راهکار اصلی، شناسایی دقیق نقص و درخواست مستند برای تکمیل تحقیقات است، نه انتظار برای بیاعتباری خودکار کل پرونده. گزارش ضابط در کنار سایر ادله سنجیده میشود و اثر نقص، به اهمیت اقدام انجامنشده و رعایت حقوق قانونی طرفین بستگی دارد. ثبت درخواست در مرجع صالح، پیگیری دستور قضایی و دریافت مشاوره از وکیل در پروندههای حساس، احتمال بررسی کاملتر موضوع را افزایش میدهد.