آخرین به‌روزرسانی ۱۴۰۵/۰۶/۲۴ (سه شنبه - ۲۴ شهریور ۱۴۰۵)

در موضوع تایید نکردن امضا در اقرارنامه از جانب طرف های مقابل، صرف اعلام مخالفت، به‌تنهایی امضا را بی‌اعتبار نمی‌کند و دادگاه باید اصالت سند، انتساب امضا و شرایط تنظیم آن را بررسی کند. در موضوع تایید نکردن امضا در اقرارنامه از جانب طرف های مقابل، ابتدا باید مشخص شود شخصی که امضا را قبول ندارد، خودِ امضاکننده است یا فردی دیگر که در تنظیم اقرارنامه حضور نداشته است. برای مثال، اگر شخصی در یک اقرارنامه دریافت وجه را پذیرفته و آن را امضا کرده باشد، اما در زمان رسیدگی قضایی امضای خود را انکار کند، طرف مقابل می‌تواند اصل سند را ارائه کرده و درخواست بررسی اصالت امضا از طریق کارشناسی یا سایر روش‌های قانونی را مطرح کند.

نخست باید میان چند وضعیت متفاوت تفکیک قائل شد. اگر سند عادی به شخصی منتسب شده و همان شخص اعلام کند امضا یا نوشته متعلق به او نیست، این اقدام در اصطلاح حقوقی «انکار» محسوب می‌شود. اگر سند به شخصی منتسب نباشد و طرف دعوا درباره تعلق آن به صادرکننده اظهار بی‌اطلاعی کند، موضوع می‌تواند در قالب «تردید» مطرح شود. اما اگر طرف مقابل فقط بگوید اقرارنامه را قبول ندارم، بدون آنکه صریحاً نسبت به امضا یا انتساب آن اعتراض کند، دادگاه باید اظهارات او را با توجه به متن صورت‌جلسه و دفاعیات کامل بررسی کند.

تایید نکردن امضا در اقرارنامه از جانب طرف های مقابل، زمانی اهمیت اساسی پیدا می‌کند که سند برای اثبات یک ادعا ارائه شده باشد. سکوت یا مخالفت کلی طرف دعوا، جایگزین رسیدگی به اصالت سند نیست. بنابراین، فردی که اقرارنامه را ارائه می‌کند باید اصل سند، مشخصات امضاکننده، زمان تنظیم، علت تنظیم و ارتباط آن با موضوع دعوا را به‌طور روشن توضیح دهد.

اگر اقرارنامه به وسیله شخصی امضا شده باشد که اقرار به زیان خود و به سود دیگری کرده است، اصل بر این است که اقرار او در برابر خودش قابل استناد باشد؛ البته این موضوع به وجود شرایط قانونی اقرار، اهلیت اقرارکننده، روشن بودن مفاد نوشته و احراز انتساب آن بستگی دارد. لازم نیست همه اشخاص مرتبط با موضوع، سند را جداگانه تایید کنند. برای نمونه، اگر بدهکار در نوشته‌ای دریافت مبلغ یا وجود دین را پذیرفته و آن را امضا کرده باشد، طلبکار برای استناد به آن سند الزاماً به امضای شاهد یا تایید مجدد بدهکار نیاز ندارد.

با این حال، اقرارنامه خصوصی معمولاً فقط علیه شخصی که آن را امضا یا صادر کرده قابل استناد است و نمی‌توان بدون دلیل، آثار آن را به اشخاص ثالث تحمیل کرد. اگر چند نفر طرف قرارداد یا ذی‌نفع باشند و تنها یکی از آنان اقرارنامه را امضا کرده باشد، امضا اصولاً علیه همان امضاکننده ارزش اثباتی دارد، نه لزوماً علیه سایر افراد. بررسی رابطه حقوقی میان اشخاص، حدود نمایندگی، و اینکه امضاکننده از طرف دیگران اختیار داشته یا خیر، در این بخش بسیار مهم است.

شخصی که با تایید نکردن امضا در اقرارنامه از جانب طرف های مقابل مواجه شده است، باید از واکنش‌های شفاهی و کلی پرهیز کند و اقدامات خود را در پرونده ثبت کند. اگر اصل سند در اختیار اوست، باید آن را در مهلت مقرر به مرجع رسیدگی ارائه دهد. تصویر سند به‌تنهایی ممکن است برای بررسی فنی کافی نباشد، مگر اینکه اصل سند به دلایل موجه در دسترس نباشد و دادگاه ادله جایگزین را بپذیرد.

• اصل اقرارنامه را نگهداری و از مخدوش شدن، تاخوردگی یا دست‌کاری آن جلوگیری کنید.
• زمان و محل تنظیم سند و مشخصات افرادی را که هنگام امضا حضور داشته‌اند یادداشت کنید.
• در صورت وجود شاهد، نشانی و اطلاعات تماس او را برای معرفی به مرجع رسیدگی آماده داشته باشید.
• نسخه‌های دیگر سند، پیام‌ها، رسیدهای پرداخت، مکاتبات و اسناد مرتبط را حفظ کنید.
• در لایحه یا جلسه رسیدگی، صریحاً درخواست بررسی اصالت امضا و ارجاع امر به کارشناس را مطرح کنید.
• اگر امضاکننده ادعا می‌کند هنگام امضا فاقد اراده یا اختیار بوده است، دلایل مربوط به این ادعا نیز باید بررسی شود.

در صورتی که طرف مقابل امضا را انکار کند، دادگاه می‌تواند برای احراز اصالت، سند را با نمونه امضاهای مسلم‌الصدور مقایسه کند یا موضوع را به کارشناس رسمی ارجاع دهد. نمونه امضاهای بانکی، اسناد رسمی، قراردادهای قبلی یا نوشته‌هایی که انتساب آن‌ها به فرد مورد اختلاف نیست، ممکن است برای مقایسه مورد توجه قرار گیرد. تشخیص نهایی با مرجع رسیدگی است و نظر کارشناس نیز در کنار سایر دلایل ارزیابی می‌شود.

کارشناس معمولاً ویژگی‌های ظاهری و فنی امضا، نحوه حرکت قلم، فشار دست، پیوستگی خطوط، اندازه، زاویه، سرعت و عادت‌های نوشتاری را بررسی می‌کند. برای دستیابی به نتیجه مناسب، اصل سند و نمونه‌های مقایسه‌ای معتبر اهمیت زیادی دارند. اگر نمونه‌های ارائه‌شده مربوط به سال‌های بسیار دور باشند یا در شرایط غیرعادی ایجاد شده باشند، ممکن است ارزش مقایسه‌ای آن‌ها کاهش پیدا کند.

هزینه کارشناسی معمولاً در ابتدا از سوی متقاضی یا شخصی که پرداخت آن را بر عهده می‌گیرد، طبق تصمیم مرجع رسیدگی و تعرفه‌های جاری پرداخت می‌شود. مبلغ دقیق با توجه به نوع بررسی و تصمیم مرجع صالح تعیین می‌شود و نمی‌توان برای همه پرونده‌ها رقم یکسانی اعلام کرد. اگر هر یک از طرفین نسبت به نظریه کارشناسی اعتراض داشته باشد، باید اعتراض خود را در مهلتی که مرجع رسیدگی تعیین کرده، به‌صورت مستدل ارائه کند.

در پرونده‌هایی که تایید نکردن امضا در اقرارنامه از جانب طرف های مقابل مطرح شده است، بهتر است درخواست کارشناسی تنها دلیل دفاع نباشد. رسید پرداخت، تحویل مال، پیام‌های تأییدکننده، رفتار بعدی امضاکننده و شهادت اشخاص حاضر در زمان تنظیم سند می‌تواند در کنار نظریه فنی به قاضی برای رسیدن به نتیجه کمک کند.

اگر اقرارنامه در یک پرونده حقوقی ارائه شده باشد، اعتراض به امضا باید در جریان همان پرونده و در نخستین فرصت مناسب مطرح شود. بهتر است شخص دارنده سند، پیش از جلسه رسیدگی، متن کوتاهی تنظیم کند و در آن به شماره پرونده، مشخصات سند، موضوع اقرار، انتساب امضا و دلایل درخواست خود اشاره کند. عبارت‌هایی مانند «سند جعلی است» یا «امضا را قبول ندارم» بدون توضیح و دلیل، معمولاً برای دفاع مؤثر کافی نیست.

در متن درخواست می‌توان تقاضا کرد اصل اقرارنامه ملاحظه شود، سند با نمونه‌های مسلم‌الصدور تطبیق داده شود و در صورت نیاز، برای بررسی تخصصی به کارشناس رسمی ارجاع شود. همچنین باید توضیح داده شود که نتیجه کارشناسی چه اثری بر موضوع دعوا دارد؛ برای مثال، اثبات امضا می‌تواند دریافت وجه، پذیرش تعهد یا اسقاط یک ادعا را روشن کند.

آیا صرف انکار امضا باعث از بین رفتن اعتبار اقرارنامه می‌شود؟

خیر. انکار امضا موجب می‌شود اصالت سند مورد رسیدگی قرار گیرد، اما به‌خودی‌خود سند را بی‌اعتبار نمی‌کند. دادگاه می‌تواند با بررسی اصل سند، نمونه امضا، نظر کارشناس و سایر قرائن تصمیم بگیرد. اگر اصالت امضا احراز شود، سند می‌تواند در حدود مفاد و شرایط قانونی خود مورد استناد قرار گیرد.

اگر طرف مقابل اصلاً امضاکننده اقرارنامه نباشد، آیا باید سند را تایید کند؟

خیر. شخصی که اقرارنامه به او منتسب نیست، اصولاً مکلف به تایید امضای دیگری نیست. موضوع اصلی این است که سند چه اثری بر حقوق او دارد و آیا بر اساس قرارداد، نمایندگی، ارث، شراکت یا دلیل دیگری می‌توان آن را علیه او استفاده کرد یا خیر. امضای یک شخص معمولاً به‌تنهایی تعهدی برای فرد دیگر ایجاد نمی‌کند.

آیا تصویر اقرارنامه برای طرح دعوا کافی است؟

تصویر سند می‌تواند به‌عنوان قرینه یا برای معرفی دلیل ارائه شود، اما در صورت اختلاف درباره اصالت، ارائه اصل سند اهمیت زیادی دارد. اگر اصل سند در اختیار طرف مقابل یا شخص ثالث باشد، می‌توان از دادگاه درخواست کرد آن را مطالبه کند. تصمیم نهایی درباره کفایت تصویر یا سایر بدل‌ها با مرجع رسیدگی است.

آیا انکار امضا به معنای جعل است؟

خیر. انکار امضا فقط به معنای نپذیرفتن انتساب امضا است. جعل زمانی مطرح می‌شود که ادعا شود سند یا امضا به‌صورت متقلبانه ساخته، تغییر یا استفاده شده است. طرح شکایت کیفری جعل نیازمند وجود قرائن و شرایط لازم است و نباید صرفاً به دلیل اختلاف مدنی درباره اعتبار یک اقرارنامه انجام شود.

اگر نظریه کارشناس به نفع ارائه‌کننده سند نباشد، چه اقدامی ممکن است؟

طرفین می‌توانند در مهلت اعلام‌شده، اعتراض مستدل خود را ثبت کنند و ایرادهای فنی یا شکلی نظریه را توضیح دهند. در برخی پرونده‌ها، مرجع رسیدگی ممکن است موضوع را به هیأت کارشناسی ارجاع دهد یا از کارشناس توضیح بخواهد. اعتراض کلی و بدون اشاره به ایراد مشخص، اثر کمتری دارد.

آیا شهادت شاهدان می‌تواند جایگزین بررسی امضا شود؟

شهادت ممکن است درباره حضور شخص، نحوه تنظیم سند، اقرار شفاهی یا تحویل مال مؤثر باشد، اما لزوماً جایگزین بررسی فنی امضا نمی‌شود. ارزش شهادت با توجه به موضوع دعوا، شرایط شاهد و سایر دلایل تعیین می‌شود. بهترین روش معمولاً ارائه مجموعه‌ای از دلایل هماهنگ است، نه تکیه بر یک دلیل منفرد.

تایید نکردن امضا در اقرارنامه از جانب طرف های مقابل، پایان خودکار اعتبار سند نیست و نتیجه آن به انتساب امضا، نوع سند، مفاد اقرارنامه و دلایل موجود بستگی دارد. اگر امضاکننده واقعی بودن امضا را انکار کند، ارائه اصل سند و درخواست کارشناسی از مهم‌ترین اقدامات است. اگر شخص معترض اصلاً امضاکننده نباشد، باید حدود اثر سند نسبت به او بررسی شود. ثبت اعتراض در زمان مناسب، نگهداری اصل اقرارنامه، جمع‌آوری نمونه امضا و ارائه قرائن مرتبط می‌تواند شانس اثبات ادعا را افزایش دهد. در پرونده‌های مهم، بررسی متن اقرارنامه و نحوه تنظیم دفاع با کمک متخصص حقوقی از طرح ادعاهای نادرست یا از دست رفتن فرصت‌های قانونی جلوگیری می‌کند.