آیا پدربزرگ میتواند نوه پسری خود را تحت سرپرستی یا پوشش مالی و درمانی قرار دهد؟ پاسخ این است که تحت تکفل گرفتن نوه پسری به هدف اقدام بستگی دارد و در همه موارد خودبهخود امکانپذیر نیست؛ میان حضانت، قیمومت، ولایت قهری و استفاده از مزایای بیمهای تفاوت اساسی وجود دارد. بنابراین ابتدا باید مشخص شود منظور، نگهداری کودک، دریافت مستمری، بیمه درمانی یا اثبات وابستگی مالی است.
اگر پدر کودک زنده و دارای صلاحیت قانونی باشد، پدربزرگ صرفاً به دلیل نسبت خانوادگی نمیتواند اختیار کامل کودک را به دست آورد. حضانت معمولاً با رعایت مصلحت طفل و شرایط والدین تعیین میشود و نگهداری عملی کودک با ولایت قانونی او یکسان نیست. در صورت فوت پدر، فقدان صلاحیت، اعتیاد زیانبار، بیماری شدید یا ناتوانی مؤثر والدین، جد پدری میتواند برای تعیین تکلیف سرپرستی یا حضانت به مرجع قضایی مراجعه کند.
در برخی وضعیتها، جد پدری از نظر قانون در جایگاه ولی قهری قرار میگیرد؛ با این حال این جایگاه به معنای اختیار نامحدود درباره محل زندگی، اموال، ازدواج یا امور اداری کودک نیست. هر تصمیم باید با رعایت مصلحت طفل و مقررات مربوط انجام شود.
مدارک مورد نیاز با توجه به مرجع درخواستکننده متفاوت است، اما معمولاً مجموعه زیر اهمیت دارد:
پرداخت هزینههای کودک بهتنهایی همیشه برای اثبات تکفل کافی نیست؛ این پرداختها باید مستمر، قابل ردیابی و همراه با شواهدی از نبود یا ناتوانی مؤثر والدین باشد.
در گام نخست باید هدف درخواست مشخص شود. برای اختلاف درباره نگهداری، ملاقات یا محل اقامت کودک، موضوع از مسیر دادگاه خانواده پیگیری میشود. اگر کودک فاقد ولی یا سرپرست صالح باشد، ممکن است موضوع تعیین قیم یا سرپرست مطرح شود. برای امور بیمهای نیز باید مقررات همان سازمان بررسی شود؛ زیرا همه صندوقها نوه را در گروه افراد تحت تکفل بیمهشده نمیپذیرند.
پس از ثبت درخواست، دادگاه میتواند درباره وضعیت والدین، مصلحت کودک، توان مالی و اخلاقی پدربزرگ و محل مناسب زندگی تحقیق کند. نتیجه به مدارک و شرایط واقعی پرونده وابسته است و داشتن رابطه خونی بهتنهایی موفقیت درخواست را تضمین نمیکند.
فرض کنید پدر کودک فوت کرده، مادر به علت بیماری طولانیمدت توان نگهداری ندارد و کودک چند سال است با پدربزرگ زندگی میکند. در این وضعیت، تحت تکفل گرفتن نوه پسری میتواند با ارائه گواهی فوت، مدارک پزشکی، گزارش مددکاری و اسناد پرداخت هزینهها توجیه حقوقی پیدا کند؛ اما دادگاه همچنان وضعیت مادر، مصلحت کودک و صلاحیت پدربزرگ را بررسی میکند و ممکن است حضانت یا سرپرستی را با شرایط مشخص بپذیرد.
ثبت درخواست بدون تعیین هدف، تصور یکی بودن حضانت و بیمه، ارائه مدارک ناقص، خودداری از اطلاعرسانی به والد دارای حق قانونی و جابهجایی کودک بدون مجوز، از اشتباهات رایج است. همچنین تحت تکفل گرفتن نوه پسری برای دریافت مزایای مالی، بدون بررسی مقررات صندوق یا سازمان مربوط، ممکن است به رد درخواست منجر شود.
تحت تکفل گرفتن نوه پسری عنوانی واحد با نتیجه ثابت نیست و باید بر اساس نوع حمایت موردنظر، وضعیت والدین، مدارک موجود و مرجع صالح بررسی شود. مشورت با وکیل خانواده و دریافت پاسخ کتبی از سازمان بیمه یا نهاد مربوط، از اقدام اشتباه و اتلاف زمان جلوگیری میکند.