آیا مستأجر یا موجر میتواند پیش از پایان مدت اجاره، ملک را تحویل بگیرد یا قرارداد را خاتمه دهد؟ تخلیه زودتر از موعد قرارداد فقط با توافق دو طرف، وجود حق فسخ معتبر یا تحقق تخلف و شرایط قانونی امکانپذیر است و صرف تمایل یکطرفه، بهتنهایی قرارداد را خاتمه نمیدهد. بنابراین پیش از تخلیه باید متن اجارهنامه، شروط فسخ، وضعیت پرداخت اجارهبها و علت درخواست بهدقت بررسی شود.
اصل بر لازمالاجرا بودن قرارداد اجاره در مدت تعیینشده است. اگر مستأجر بدون رضایت موجر ملک را ترک کند، این اقدام لزوماً تعهد او به پرداخت اجارهبها را از بین نمیبرد. با این حال، طرفین میتوانند با توافق کتبی، قرارداد را اقاله کنند و درباره زمان تحویل، مبلغ اجاره تا روز تخلیه، خسارت احتمالی و استرداد ودیعه تصمیم بگیرند.
در صورتی که در قرارداد برای مستأجر یا موجر حق فسخ پیشبینی شده باشد، اعمال آن باید مطابق همان شرط انجام شود؛ برای نمونه، رعایت مهلت اعلام، ارسال اظهارنامه یا تحقق یک وضعیت مشخص. همچنین تخلف اساسی مانند پرداخت نکردن اجارهبها، استفاده برخلاف توافق یا وارد کردن خسارت جدی ممکن است زمینه پیگیری حقوقی را فراهم کند، اما تشخیص اثر تخلف به مفاد قرارداد و دلایل موجود بستگی دارد.
برای کاهش اختلاف، بهتر است روند کار به شکل مکتوب انجام شود. مدارک مهم معمولاً شامل موارد زیر است:
در توافقنامه باید تاریخ دقیق تحویل، تکلیف ودیعه، بدهی قبوض، هزینه تعمیرات، وجه التزام و اسقاط یا باقیماندن ادعاهای طرفین روشن شود. اگر توافق حاصل نشود، شخص مدعی باید از مسیر قانونی متناسب با خواسته خود اقدام کند؛ مانند مطالبه اجور، خسارت، الزام به انجام تعهد یا تخلیه در صورت وجود مبنای معتبر. تخلیه عملی بدون تعیین تکلیف ودیعه، ممکن است دعوای جداگانه ایجاد کند.
فرض کنید مستأجری شش ماه از مدت اجاره را سپری کرده و به دلیل انتقال محل کار، درخواست تخلیه زودتر از موعد قرارداد دارد. موجر ابتدا مخالفت میکند، اما پس از مذاکره میپذیرد ملک در پایان ماه تحویل شود؛ مشروط بر اینکه اجاره همان ماه پرداخت و هزینه تعمیر آسیبهای ایجادشده کسر شود. اگر این توافق با ذکر مبلغ ودیعه، وضعیت ملک، تاریخ تحویل و امضای طرفین تنظیم شود، احتمال اختلاف بسیار کمتر خواهد بود. در مقابل، ترک ملک بدون چنین توافقی ممکن است از نظر موجر نقض قرارداد تلقی شود و مستأجر برای اثبات پایان تعهدات خود با مشکل روبهرو شود.
موجر نمیتواند صرفاً به دلیل پشیمانی یا نیاز شخصی، قرارداد مدتدار را یکطرفه پایان دهد؛ مگر اینکه قانون یا قرارداد چنین اختیاری را ایجاد کرده باشد. تأخیر در پرداخت اجاره، انتقال ملک به دیگری بدون اجازه، تغییر کاربری یا ورود خسارت میتواند حسب مورد مبنای اخطار و اقدام قانونی باشد. ارسال اظهارنامه، جمعآوری دلیل و رعایت تشریفات اهمیت دارد و تعویض قفل، قطع انشعاب یا خارج کردن وسایل مستأجر روش قانونی و کمخطر محسوب نمیشود.
تخلیه زودتر از موعد قرارداد زمانی کمریسک است که با توافق روشن و تسویه مستند انجام شود. اگر یکی از طرفین به فسخ یا تخلیه اجباری استناد میکند، باید مبنای قراردادی یا قانونی و دلیل قابل اثبات داشته باشد. بررسی قرارداد پیش از تحویل کلید و تنظیم صورتجلسه، از بسیاری از دعاوی مربوط به اجاره، خسارت و ودیعه جلوگیری میکند.