آیا مستاجر میتواند هنگام تخلیه، مبلغ ودیعه یا رهن خود را از موجر دریافت کند؟ بله، تخلیه مستاجر و اخذ مبلغ رهن از موجر اصولاً باید همزمان یا در چارچوب توافق و تصمیم مرجع قضایی انجام شود؛ زیرا موجر مکلف است مبلغی را که به عنوان ودیعه، قرضالحسنه یا رهن دریافت کرده، پس از پایان رابطه اجاره و تحویل ملک مسترد کند. این مبلغ با اجارهبها، خسارت واقعی یا هزینههای اثباتشده قابل تهاتر است، اما کسر خودسرانه آن مجاز نیست.
مبنای مطالبه، قرارداد اجاره و رسید پرداخت وجه است. در عرف، به مبلغی که مستاجر در ابتدای قرارداد میپردازد «رهن» گفته میشود، اما از نظر حقوقی ممکن است عنوان آن ودیعه یا قرضالحسنه باشد. پس از پایان مدت اجاره یا تحقق شرایط فسخ، مستاجر باید آمادگی خود را برای تخلیه اعلام کند و موجر نیز باید وجه دریافتی را بازگرداند.
اگر در قرارداد، موعد مشخصی برای استرداد وجه تعیین شده باشد، همان شرط اهمیت دارد. در غیر این صورت، اصل بر این است که موجر در زمان تحویل ملک و تسویه حساب، وجه را پرداخت کند. خودداری موجر از پرداخت، بدون دلیل موجه، میتواند موجب طرح دعوای مطالبه وجه و حسب مورد مطالبه خسارت تأخیر شود.
موجر فقط در صورتی میتواند مبلغی را کسر کند که بابت آن دلیل قابل ارائه داشته باشد. اجارهبهای پرداختنشده، قبوضی که طبق قرارداد بر عهده مستاجر است و خسارت واردشده بیش از استهلاک معمول، از موارد قابل بررسی هستند. صرف ادعای خرابی یا اعلام شفاهی مبلغ خسارت، برای کسر وجه کافی نیست و اختلاف درباره میزان خسارت ممکن است به کارشناسی نیاز داشته باشد.
قرارداد اجاره، رسید بانکی یا رسید کتبی پرداخت ودیعه، اظهارنامه، پیامهای مربوط به توافق تخلیه و مدارک تحویل ملک اهمیت دارند. اگر موجر از دریافت کلید خودداری کند، مستاجر باید موضوع را مستند کند و برای تعیین تکلیف کلید و اثبات آمادگی تخلیه، از روش قانونی مناسب استفاده کند. نگه داشتن کلید بدون اعلام رسمی آمادگی تحویل، ممکن است ادعای ادامه تصرف یا استمرار اجاره را ایجاد کند.
ابتدا باید مفاد قرارداد، تاریخ پایان اجاره و وضعیت بدهیها بررسی شود. سپس مستاجر میتواند درخواست پرداخت ودیعه را به صورت مکتوب به موجر اعلام و برای تحویل ملک زمان مشخص تعیین کند. در صورت توافق، بهتر است همزمان با پرداخت وجه، صورتجلسهای شامل مبلغ پرداختی، وضعیت ملک، قرائت کنتورها و تحویل کلید تنظیم شود.
چنانچه موجر وجه را نپردازد، مستاجر میتواند با مدارک خود دعوای مطالبه ودیعه مطرح کند. در پرونده تخلیه نیز، اگر موجر وجهی از مستاجر دریافت کرده باشد، اجرای تخلیه ممکن است به استرداد آن وجه یا سپردن آن نزد مرجع مربوط وابسته شود. مرجع صالح و شیوه اقدام، به نوع قرارداد، وجود یا نبود دستور تخلیه و وضعیت پرونده بستگی دارد.
فرض کنید سارا پس از پایان قرارداد، آمادگی خود را برای تخلیه اعلام کرده و رسید پرداخت ۳۰۰ میلیون تومان ودیعه را دارد. موجر مدعی است ۴۰ میلیون تومان بابت رنگآمیزی و اجاره یک ماه بدهکار است، اما برای هزینهها مدرکی ارائه نمیکند. در این وضعیت، تخلیه مستاجر و اخذ مبلغ رهن از موجر میتواند با تنظیم صورتجلسه و پرداخت بخش مورد قبول انجام شود؛ درباره مبلغ مورد اختلاف نیز دادگاه با بررسی قرارداد، رسیدها و در صورت ضرورت نظر کارشناس تصمیم میگیرد.
تخلیه مستاجر و اخذ مبلغ رهن از موجر دو موضوع بههمپیوستهاند و بهتر است بدون تعیین تکلیف وجه، کلید تحویل داده نشود؛ مگر آنکه تحویل قانونی و مستند انجام شده باشد. قرارداد، رسید پرداخت، اظهارنامه و صورتجلسه، مهمترین ابزارهای اثبات حق هستند. موجر نیز باید تنها بدهی یا خسارت مستند و قابل اثبات را محاسبه کند و از نگهداری بیدلیل کل ودیعه بپرهیزد.