اگر مستاجر پس از پایان قرارداد یا نقض تعهدات، مغازه را تحویل ندهد چه باید کرد؟ در این وضعیت، تخلیه نکردن مستاجر مغازه به معنای امکان اقدام فوری و خودسرانه مالک نیست؛ بلکه موجر باید بر اساس نوع قرارداد، علت تخلیه و مدارک موجود، از مسیر قانونی مناسب مانند درخواست تخلیه یا طرح دعوای تخلیه استفاده کند.
مهمترین مبنای تخلیه، پایان مدت اجاره است؛ البته در قراردادهای تجاری باید وضعیت حق کسب و پیشه یا سرقفلی نیز بررسی شود. در اجارههای مشمول قانون روابط موجر و مستاجر سال ۱۳۷۶، پایان مدت قرارداد معمولاً مبنای درخواست تخلیه است، مگر اینکه توافق دیگری صورت گرفته باشد. در قراردادهای قدیمیتر، بهویژه قراردادهایی که مشمول مقررات پیشین هستند، تخلیه ممکن است با پرداخت حق کسب و پیشه یا رعایت تشریفات خاص همراه باشد.
پرداخت نکردن اجارهبها، انتقال ملک به دیگری بدون اجازه، تغییر شغل برخلاف قرارداد، تعدی و تفریط یا وارد کردن خسارت جدی نیز میتواند مبنای اقدام مالک باشد. با این حال، هر ادعا باید با قرارداد، رسیدها، اظهارنامه، گزارش کارشناسی یا سایر دلایل قابل اثبات پشتیبانی شود.
پیش از اقدام، مالک باید اسناد مربوط به رابطه استیجاری و تخلف مستاجر را گردآوری کند. مدارک متداول عبارتاند از:
اگر قرارداد رسمی باشد، در برخی شرایط امکان پیگیری از طریق اجرای ثبت وجود دارد؛ اما قرارداد عادی، اختلاف درباره سرقفلی یا اعتراض مستاجر ممکن است رسیدگی قضایی را ضروری کند. تشخیص مرجع صالح به نوع سند و خواسته بستگی دارد.
ابتدا متن قرارداد و تاریخ دقیق پایان آن بررسی میشود. سپس بهتر است اظهارنامهای رسمی برای اعلام مطالبه تخلیه و تحویل کلید ارسال شود. اگر شرایط تخلیه فوری وجود داشته باشد، مالک میتواند از مرجع صالح درخواست صدور دستور تخلیه کند؛ در غیر این صورت، معمولاً باید دعوای تخلیه با ذکر علت قانونی مطرح شود.
در دعوای مربوط به اجارهبهای معوق، ممکن است مالک همزمان مطالبه اجاره، خسارت قراردادی و اجرتالمثل ایام تصرف را نیز درخواست کند. اجرتالمثل مبلغی است که بابت استفاده از ملک پس از پایان رابطه یا برخلاف قرارداد مطالبه میشود و میزان آن معمولاً با توجه به نظر کارشناس و شرایط ملک تعیین خواهد شد.
فرض کنید مالک، مغازهای را برای دو سال اجاره داده و قرارداد پس از پایان مدت تمدید نشده است. مستاجر با وجود دریافت اظهارنامه، همچنان به فعالیت ادامه میدهد و مدعی است به دلیل پرداخت اجاره، حق ادامه تصرف دارد. در این حالت، تخلیه نکردن مستاجر مغازه ممکن است موجب مطالبه اجرتالمثل شود، اما نتیجه پرونده به متن قرارداد، نحوه پرداختها، وجود یا نبود سرقفلی و سایر مدارک بستگی دارد. پرداخت وجه پس از پایان قرارداد لزوماً به معنای تمدید قطعی اجاره نیست و باید قصد طرفین و مفاد توافق بررسی شود.
تعویض قفل، قطع آب و برق، خارج کردن وسایل یا تهدید مستاجر بدون حکم قانونی میتواند برای مالک مسئولیت مدنی یا حتی کیفری ایجاد کند. از سوی دیگر، مستاجر نیز نباید تصور کند پرداخت بخشی از اجاره، انتقال غیرمجاز یا ادامه فعالیت پس از پایان قرارداد، حق دائمی برای تصرف ایجاد میکند. درباره تخلیه نکردن مستاجر مغازه، اقدام مؤثر به جای رفتار خودسرانه، بررسی قرارداد، ارسال اظهارنامه و انتخاب مرجع درست است.
برای حل موضوع، ابتدا باید نوع قرارداد، تاریخ انقضا، وضعیت سرقفلی و علت تخلیه مشخص شود. سپس با مدارک کافی، درخواست تخلیه یا دعوای مناسب مطرح گردد. در پروندههای تجاری، یک عبارت درباره تمدید، سرقفلی یا حق کسب و پیشه میتواند نتیجه را تغییر دهد؛ بنابراین پیش از هر اقدام، بررسی تخصصی قرارداد و مستندات اهمیت زیادی دارد.