آیا پس از فوت مالک خودرو، یکی از اعضای خانواده میتواند با آن رانندگی کند؟ پاسخ کوتاه این است که تردد با اتومبیل فرد متوفی بدون توجه به وضعیت مالکیت، رضایت همه ورثه، بیمه و مدارک خودرو میتواند موجب مسئولیت مدنی، کیفری یا توقیف وسیله نقلیه شود. فوت مالک بهتنهایی به معنای ممنوعیت مطلق استفاده نیست، اما خودرو بخشی از ترکه محسوب میشود و تصمیمگیری درباره آن باید با رعایت حقوق تمام وراث انجام گیرد.
خیر. با فوت شخص، اموال او از جمله خودرو در مجموعه ترکه قرار میگیرد و وراث، مطابق گواهی انحصار وراثت و قواعد ارث، در آن ذیحق میشوند؛ اما هیچیک از آنان اصولاً نمیتواند خودرو را مال اختصاصی خود بداند. پیش از تقسیم ترکه، ممکن است بدهیهای متوفی، حقوق طلبکاران، وصیت معتبر یا اختلاف میان ورثه بر وضعیت خودرو اثر بگذارد.
بنابراین استفاده موقت از خودرو، با اجازه روشن و قابل اثبات سایر ذینفعان، با فروش، انتقال یا تصرف انحصاری تفاوت دارد. حتی اگر خودرو در اختیار یکی از فرزندان یا همسر متوفی بوده باشد، این سابقه بهتنهایی مالکیت انحصاری ایجاد نمیکند.
راننده باید گواهینامه معتبر، بیمهنامه شخص ثالث معتبر و مدارک خودرو را همراه داشته باشد. بهتر است وراث درباره استفاده از خودرو، شخص مجاز، مدت استفاده و مسئولیت هزینهها توافق کتبی کنند. اگر هنوز انحصار وراثت انجام نشده است، رضایت کتبی اشخاصی که احتمالاً وارث هستند، از اختلافهای بعدی جلوگیری میکند؛ هرچند جایگزین تشریفات رسمی انتقال مالکیت نیست.
مسئولیت ناشی از تصادف، بر اساس رفتار راننده، وضعیت خودرو و مقررات بیمه تعیین میشود. بیمه شخص ثالث معمولاً خسارت اشخاص ثالث را تا حدود تعهدات قانونی پوشش میدهد، اما راننده ممکن است در مواردی مانند نداشتن گواهینامه، مستی، فرار از صحنه یا تخلف مؤثر، با مسئولیت یا حق رجوع بیمهگر روبهرو شود. خسارت واردشده به خود خودرو نیز تابع بیمه بدنه و شرایط قرارداد است.
اگر یکی از وراث بدون اجازه دیگران خودرو را در اختیار بگیرد و به آن خسارت بزند، موضوع میتواند علاوه بر جبران خسارت، اختلاف حقوقی درباره اجرت استفاده یا تصرف در مال مشاع ایجاد کند. عنوان کیفری نیز بدون بررسی قصد، نحوه دسترسی و شکایت ذینفعان قابل اعلام قطعی نیست.
فرض کنید پس از فوت مالک، یکی از سه فرزند خودرو را برای رفتوآمد شخصی استفاده کند و بدون هماهنگی آن را بفروشد. تردد با اتومبیل فرد متوفی در مرحله نخست، در صورت رضایت سایر وراث، میتواند استفاده موقت تلقی شود؛ اما فروش بدون اختیار همه مالکان یا وکالت معتبر، قابل اعتراض است و ممکن است انتقال خودرو با مانع قانونی مواجه شود. سایر وراث میتوانند با ارائه مدارک، برای جلوگیری از نقلوانتقال، مطالبه سهم خود و جبران خسارت اقدام کنند. نتیجه نهایی به اسناد، حدود اختیار فروشنده و وضعیت ثبتی خودرو بستگی دارد.
در اختلاف خانوادگی، تنظیم توافقنامه و مراجعه به دفتر خدمات الکترونیک قضایی یا مشاور حقوقی میتواند از اقدام عجولانه جلوگیری کند. برای مسائل ثبتی و انتقال، مرجع تعویض پلاک و واحدهای مربوط به شمارهگذاری، مدارک وراث و وضعیت مالکیت را بررسی میکنند. در صورت تصادف، ابتدا باید گزارش پلیس، مدارک بیمه و مستندات خسارت حفظ شود؛ برای مطالبه رسمی نیز مرجع صالح بر اساس نوع دعوا و محل اقامت طرفین تعیین میشود.
تردد با اتومبیل فرد متوفی زمانی کمخطرتر است که بیمه و مدارک معتبر باشد، همه وراث از استفاده آگاه باشند و هیچگونه فروش یا تصرف انحصاری بدون اختیار صورت نگیرد. پیش از رانندگی، توافق کتبی، بررسی بیمه و تعیین مسئول پرداخت هزینهها، بهترین راه کاهش اختلاف و مسئولیت احتمالی است.