چه کسی در حادثهای مانند سقوط کارگر از داربست یا آسیبدیدگی با دستگاه مسئول است؟ پاسخ این است که تعیین تقصیر در حوادث ناشی از کار با بررسی همزمان مقررات ایمنی، نحوه وقوع حادثه، وظایف کارفرما و رفتار کارگر انجام میشود و صرف وقوع حادثه، بهتنهایی مسئولیت قطعی یک طرف را ثابت نمیکند. معمولاً گزارش بازرسی کار، نظریه کارشناس رسمی، مدارک پزشکی و اظهارات شاهدان در کنار یکدیگر ارزیابی میشوند.
کارفرما مکلف است محیط کار را تا حد متعارف ایمن کند، تجهیزات حفاظتی مناسب فراهم آورد، آموزشهای لازم را ارائه دهد و بر رعایت دستورهای ایمنی نظارت داشته باشد. نقص دستگاه، نبود حفاظ، استفاده از ابزار فرسوده، آموزش ناکافی یا واگذاری کار خطرناک به فرد فاقد صلاحیت میتواند نشانه قصور کارفرما باشد. با این حال، وجود رابطه کاری بهتنهایی برای اثبات تقصیر کافی نیست و باید میان تخلف ایمنی و زیان واردشده ارتباط وجود داشته باشد.
در مقابل، کارگر نیز باید دستورهای ایمنی را رعایت کند، از تجهیزات حفاظتی استفاده نماید و رفتارهایی انجام ندهد که خطر حادثه را افزایش دهد. اگر بیاحتیاطی کارگر در وقوع حادثه مؤثر باشد، ممکن است مسئولیت میان طرفین تقسیم شود یا میزان مسئولیت کارفرما کاهش یابد؛ تشخیص این موضوع به مدارک و نظر کارشناسی وابسته است.
برای تعیین تقصیر در حوادث ناشی از کار باید مدارک مربوط به وضعیت واقعی محل و زمان حادثه حفظ شود. مهمترین مستندات عبارتاند از:
ادعا با دلیل تفاوت دارد؛ برای نمونه، ادعای نبود آموزش باید با فقدان فرم آموزش، شهادت کارکنان یا گزارش بازرسی پشتیبانی شود. پاکسازی محل حادثه، امضای برگههای سفید یا انتشار توضیحات متناقض میتواند اعتبار دفاع را تضعیف کند.
حادثه باید در سریعترین زمان به کارفرما و مراجع مرتبط گزارش شود و محل تا حد امکان بدون تغییر باقی بماند. بازرسی کار معمولاً وضعیت ایمنی و تخلفهای اداری را بررسی میکند. در صورت وجود صدمه یا فوت، موضوع کیفری نیز ممکن است در دادسرا و دادگاه رسیدگی شود و مطالبه خسارت، دیه یا سایر حقوق مالی نیز تابع مسیر قضایی و مدارک پرونده است. پرداخت حق بیمه یا مستمری، لزوماً به معنی منتفی شدن مسئولیت تقصیری کارفرما نیست.
در جریان رسیدگی، کارشناس باید علت فنی حادثه، مقررات نقضشده و سهم احتمالی هر شخص را مشخص کند. اعتراض مستدل به نظریه کارشناسی، درخواست بررسی هیئت کارشناسان یا ارائه سند جدید ممکن است امکانپذیر باشد؛ اما نتیجه به تشخیص مرجع رسیدگی وابسته است.
فرض کنید کارگری هنگام کار با دستگاه برش، به دلیل نبود حفاظ مناسب دچار آسیب دست شود. اگر ثابت شود دستگاه قبلاً نقص داشته و کارفرما با وجود اطلاع، آن را تعمیر نکرده است، تعیین تقصیر در حوادث ناشی از کار میتواند به مسئولیت اصلی کارفرما منتهی شود. اما اگر کارگر عمداً حفاظ موجود را کنار گذاشته و برخلاف آموزش عمل کرده باشد، کارشناس ممکن است سهمی از تقصیر را متوجه او بداند. این مثال نتیجه قطعی هیچ پروندهای نیست و اسناد، شدت تخلف و رابطه علت و معلولی تعیینکنندهاند.
مصدوم یا خانواده او نباید فقط به اظهارات شفاهی اکتفا کنند؛ ثبت فوری حادثه، دریافت گزارش رسمی، نگهداری اسناد درمانی و معرفی شاهدان اهمیت زیادی دارد. کارفرما نیز باید سوابق آموزش، ارزیابی خطر، تحویل تجهیزات و تعمیرات را منظم نگهداری کند. در نهایت، تعیین تقصیر در حوادث ناشی از کار فرآیندی فنی و حقوقی است و برای تصمیمگیری دقیق، بررسی پرونده توسط وکیل یا کارشناس آشنا با ایمنی کار ضروری است.