آیا رأی دادگاه در همه پروندههای طلاق یکسان است؟ خیر؛ تفاوت حکم طلاق و گواهی عدم امکان سازش در مبنای صدور، شخص متقاضی، آثار رأی و مهلت مراجعه به دفترخانه مشخص میشود. گواهی عدم امکان سازش معمولاً در طلاق توافقی یا طلاقی که شوهر درخواست کرده صادر میشود؛ اما در درخواست زن، دادگاه غالباً حکم الزام شوهر به طلاق یا احراز شرایط اعمال وکالت در طلاق صادر میکند.
حکم طلاق زمانی صادر میشود که دادگاه باید درباره اصل استحقاق یا امکان اجرای طلاق تصمیم قضایی بگیرد. نمونه مهم آن، درخواست زن به دلیل عسر و حرج، ترک انفاق، غیبت طولانی شوهر، اعتیاد زیانبار یا تحقق شروط ضمن عقد است. در این وضعیت، صرف توافق زوجین یا رضایت شوهر مبنای رأی نیست و زن باید ادعای خود را با مدارک و قرائن قابل قبول اثبات کند.
اگر دادگاه دلایل زن را کافی بداند، ممکن است حکم الزام زوج به طلاق صادر کند. همچنین چنانچه زن به موجب وکالتنامه رسمی، اختیار طلاق داشته باشد، دادگاه میتواند شرایط اعمال آن اختیار را احراز کند. بنابراین، حکم طلاق الزاماً به معنای پایان فوری رابطه زوجیت نیست و ثبت طلاق پس از قطعی شدن رأی و طی تشریفات دفترخانه انجام میشود.
گواهی عدم امکان سازش بیشتر در دو حالت دیده میشود: وقتی شوهر متقاضی طلاق است و وقتی زوجین درباره طلاق توافق دارند. دادگاه پیش از صدور گواهی، موضوعاتی مانند حقوق مالی زن، مهریه، نفقه، اجرتالمثل، حضانت و ملاقات فرزندان را بررسی یا در رأی منعکس میکند. در طلاق توافقی، توافق زوجین باید روشن، قابل اجرا و درباره مسائل وابسته به طلاق باشد.
گواهی، برخلاف حکم الزام زوج به طلاق، معمولاً بیانگر این است که ادامه زندگی مشترک ممکن یا مورد توافق نیست و امکان مراجعه برای اجرای صیغه طلاق فراهم شده است. در نتیجه، تفاوت حکم طلاق و گواهی عدم امکان سازش فقط در نام سند نیست؛ مسیر رسیدگی و نحوه اجرای آن نیز تفاوت دارد.
این مهلتها با مدت معمول رسیدگی قضایی تفاوت دارند. اعتراض، فرجامخواهی در موارد قابل طرح، نقص مدارک، اختلاف درباره حقوق مالی یا همکاری نکردن یکی از زوجین میتواند اجرای عملی پرونده را طولانیتر کند. پس از پایان مهلت قانونی نیز ممکن است نیاز به دریافت رأی یا گواهی جدید وجود داشته باشد.
فرض کنید سارا و امیر پس از توافق درباره مهریه، حضانت فرزند و نحوه پرداخت نفقه، مشترکاً درخواست جدایی میکنند. در این حالت، دادگاه پس از بررسی توافقها گواهی عدم امکان سازش صادر میکند. اما اگر سارا به علت ترک انفاق و اعتیاد امیر دادخواست طلاق بدهد و امیر با جدایی مخالفت کند، دادگاه باید دلایل را بررسی کند و در صورت احراز شرایط، حکم الزام زوج به طلاق صادر خواهد کرد. این مثال نشان میدهد تفاوت حکم طلاق و گواهی عدم امکان سازش به شیوه شروع پرونده و مبنای تصمیم دادگاه وابسته است.
اشتباه رایج، یکی دانستن توافقنامه عادی با رأی دادگاه است. توافق باید در قالب مناسب در پرونده ثبت شود و تکلیف حقوق مالی و فرزندان را روشن کند. همچنین نباید تصور کرد صدور رأی، بدون مراجعه به دفترخانه و ثبت رسمی، بهتنهایی آثار کامل طلاق را ایجاد میکند. بررسی اعتبار رأی، مهلت اجرا و مفاد وکالتنامه بهتر است پیش از اقدام نهایی توسط وکیل یا مشاور حقوقی انجام شود.
تفاوت حکم طلاق و گواهی عدم امکان سازش در منشأ درخواست، میزان اختلاف زوجین، وظیفه دادگاه و شیوه اجراست. گواهی بیشتر محصول طلاق توافقی یا درخواست شوهر است؛ حکم معمولاً در نتیجه درخواست زن و احراز شرایط قانونی صادر میشود. تشخیص سند درست، به جزئیات پرونده و مدارک موجود بستگی دارد.