آیا دادگاه در دادنامه خود موضوعی را مورد حکم قرار داده که اصلاً از سوی خواهان درخواست نشده است؟ تقاضای تصحیح دادنامه به دلیل عدم درخواست فقط زمانی نتیجهبخش است که اشتباه موجود، سهو قلم یا خطای آشکار در تنظیم رأی باشد؛ اما اگر دادگاه درباره خواستهای مستقل و خارج از حدود درخواست تصمیم گرفته باشد، معمولاً باید از طریق اعتراض مناسب، مانند تجدیدنظرخواهی یا واخواهی، پیگیری شود.
دادگاه اصولاً باید در محدوده خواسته، ادعا و دلایلی که در پرونده مطرح شده تصمیم بگیرد. بنابراین، اگر خواهان صرفاً مطالبه اصل وجه را خواسته باشد، صدور حکم درباره موضوعی مستقل مانند الزام به انتقال رسمی، تحویل مال یا مطالبه خسارت جداگانه، میتواند خارج از حدود درخواست تلقی شود. با این حال، باید میان «عدم درخواست» و «اشتباه نوشتاری» تفاوت گذاشت. درج نادرست نام، شماره پلاک، مبلغ، تاریخ یا بخشی از منطوق، در صورت آشکار بودن، ممکن است از مصادیق تصحیح رأی باشد.
درخواست تصحیح بر مبنای مقررات مربوط به اصلاح سهو قلم و اشتباهات محاسباتی مطرح میشود. مرجع رسیدگی، دادگاه صادرکننده رأی است؛ مگر اینکه پرونده در مرحله اعتراض قرار گرفته باشد که در این وضعیت، تشخیص مرجع صالح به مرحله رسیدگی و نوع ایراد بستگی دارد. اگر اصلاح مورد تقاضا موجب تغییر ماهیت دعوا، افزایش مسئولیت محکومعلیه یا ایجاد خواستهای جدید شود، موضوع معمولاً تصحیح ساده محسوب نمیشود.
متقاضی باید دادنامه مورد ایراد، تصویر دادخواست یا درخواست اولیه، صورتجلسات مهم، لوایح مرتبط و اسنادی را که حدود واقعی خواسته را نشان میدهد ارائه کند. در متن درخواست، بهتر است عبارت خواسته در دادخواست با بخش نادرست دادنامه کنار هم آورده شود و دقیقاً توضیح داده شود که اصلاح مورد تقاضا صرفاً رفع اشتباه است، نه تغییر نتیجه دعوا. ثبت درخواست از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی انجام میشود و مشخصات پرونده، شعبه صادرکننده و قسمت مورد اعتراض باید بدون ابهام درج شود.
تصحیح دادنامه برای اصلاح اشتباه آشکار است، نه رسیدگی دوباره به استدلالها و دلایل. اگر اعتراض شما این است که دادگاه اساساً نباید درباره موضوعی حکم میداد، یا نتیجه رأی از نظر حقوقی نادرست است، مسیر اصلی معمولاً اعتراض ماهوی در مهلت قانونی همان رأی است. تقاضای تصحیح دادنامه به دلیل عدم درخواست، در چنین وضعی ممکن است به علت ماهوی بودن ایراد رد شود. به همین دلیل، تاریخ ابلاغ رأی و نوع آن باید فوراً بررسی شود تا مهلت اعتراض از دست نرود.
فرض کنید مریم در دادخواست خود فقط مطالبه مبلغ قرض را درخواست کرده، اما دادگاه علاوه بر اصل مبلغ، حکم به انتقال رسمی یک خودرو نیز داده است؛ در حالی که چنین خواستهای در دادخواست، جلسه رسیدگی یا توافق طرفین مطرح نشده است. در این مثال، تقاضای تصحیح دادنامه به دلیل عدم درخواست تنها در صورتی مناسب است که درج انتقال خودرو ناشی از اشتباه آشکار و قابل اثبات در نگارش رأی باشد. اگر دادگاه عمداً درباره خودرو تصمیم گرفته باشد، مریم یا طرف زیاندیده باید حسب مورد از طریق اعتراض قانونی، نقض بخش خارج از خواسته را بخواهد.
پیش از تنظیم تقاضای تصحیح دادنامه به دلیل عدم درخواست باید مشخص شود ایراد، اشتباه قلمی و قابل اصلاح است یا صدور حکم خارج از خواسته و ماهیتاً قابل اعتراض. بررسی دادخواست نخستین، منطوق رأی، تاریخ ابلاغ و مرحله پرونده اهمیت اساسی دارد. درخواست دقیق و مستند میتواند از اجرای بخش اشتباه جلوگیری کند؛ اما در موارد ماهوی، اقدام نکردن در مهلت اعتراض ممکن است حق دفاع مؤثر را از بین ببرد.