آیا پس از فوت پدر، دارایی او فقط میان پسران تقسیم میشود؟ خیر؛ تقسیم اموال پدر بین برادران تنها زمانی به شکل مساوی انجام میشود که ورثه، فقط پسران باشند و پس از پرداخت دیون و اجرای وصیت معتبر، سهم وارث دیگری وجود نداشته باشد. اگر مادر، همسر دائمی، دختر یا سایر ورثه قانونی حضور داشته باشند، ابتدا سهم آنان محاسبه و سپس باقیمانده ترکه میان پسران تقسیم میشود.
ارث از زمان فوت مورث ایجاد میشود، نه در زمان حیات او. بنابراین اگر پدر زنده باشد، فرزندان حق مطالبه ارث ندارند و انتقال مال باید از طریق معامله، صلح یا هبه انجام شود. پس از فوت، چنانچه تنها ورثه، دو یا چند پسر باشند، سهم آنان از باقیمانده ترکه اصولاً برابر است. وجود دختر باعث میشود سهم هر پسر دو برابر سهم هر دختر باشد؛ اما این قاعده پس از تعیین سهم همسر و دیگر ورثه اعمال میشود.
برای نمونه، همسر دائمی متوفی در صورت داشتن فرزند، سهم قانونی مشخصی از ترکه دارد. پدر و مادر متوفی نیز در صورت زنده بودن میتوانند وارث باشند. همچنین پیش از هر تقسیم باید هزینههای ضروری، بدهیهای قطعی و وصیت معتبر بررسی شود. وصیت نسبت به بیش از یکسوم دارایی، بدون اجازه ورثه، الزامآور نیست. در نتیجه، محاسبه ساده ارزش اموال و تقسیم آن بین پسران ممکن است اشتباه باشد.
ورثه ابتدا باید گواهی فوت و گواهی انحصار وراثت را دریافت کنند. سپس داراییها، بدهیها، حسابهای بانکی، خودرو، سهام و املاک شناسایی و ارزشگذاری میشوند. مدارک هویتی ورثه، سند یا مدرک مالکیت اموال، عقدنامه همسر و اطلاعات مربوط به وصیتنامه نیز در صورت وجود اهمیت دارد.
هیچ وارثی را نمیتوان بدون دلیل قانونی از ارث محروم کرد، اما هر شریک نیز میتواند پایان دادن به حالت اشاعه را درخواست کند. اگر مال قابل افراز باشد، سهم هر شریک جدا میشود؛ برای مثال، یک زمین ممکن است با رعایت ضوابط ثبتی میان ورثه تفکیک شود. اگر افراز ممکن نباشد یا موجب ضرر جدی شود، فروش مال و تقسیم وجه آن میتواند مطرح شود. ادعای مالکیت اختصاصی یک برادر نیز نیازمند دلیل، مانند سند، قرارداد معتبر یا مدارک پرداخت است.
فرض کنید پدری فوت کرده و سه پسر، یک همسر و یک ملک از او باقی مانده است. در این وضعیت، تقسیم اموال پدر بین برادران مستقیماً و به نسبت یکسوم برای هر پسر انجام نمیشود؛ ابتدا سهم همسر، بدهیها و وصیت معتبر تعیین میشود و تنها باقیمانده، به نسبت برابر میان سه برادر تقسیم خواهد شد. اگر یکی از برادران مدعی باشد ملک پیش از فوت به او هبه شده است، باید این ادعا را با سند یا دلیل قابل پذیرش اثبات کند؛ صرف سکونت در ملک، مالکیت قطعی ایجاد نمیکند.
برای تقسیم اموال پدر بین برادران باید همه ورثه شناسایی، دیون و وصیت بررسی و سهم قانونی هر شخص محاسبه شود. توافق مکتوب و انتقال رسمی، کمهزینهترین راه حل است؛ اما در صورت اختلاف، استفاده از مسیر قضایی و ارائه اسناد مالکیت و دلایل پرداخت اهمیت دارد. پیش از امضای تقسیمنامه یا فروش مال، بررسی وضعیت ثبتی و مشورت با وکیل متخصص ارث میتواند از تضییع سهم هر یک از ورثه جلوگیری کند.