آیا هنگام تنظیم دادخواست باید ارزش مالی مطالبه خود را مشخص کنیم؟ بله؛ تقویم خواسته یا مقوم نمودن خواسته چیست به معنای تعیین ارزش ریالی خواسته در دادخواست است تا هزینه دادرسی، صلاحیت مرجع رسیدگی و گاهی امکان اعتراض یا تجدیدنظر بر اساس آن مشخص شود. این اقدام با اثبات حق تفاوت دارد؛ یعنی مبلغی که خواهان در دادخواست مینویسد، لزوماً به معنای پذیرش قطعی دین یا محکومیت خوانده نیست.
در دعاوی مالی، خواهان باید خواسته خود را تا حد امکان روشن و قابل ارزیابی بیان کند. برای نمونه، مطالبه وجه معمولاً با ذکر مبلغ مشخص مطرح میشود؛ اما در دعوایی مانند مطالبه خسارت، اجرتالمثل یا بهای کالا، ممکن است تعیین ارزش دقیق به کارشناسی یا اسناد مالی نیاز داشته باشد. ارزش اعلامشده میتواند مبنای محاسبه هزینه دادرسی قرار گیرد و در برخی موارد بر صلاحیت دادگاه یا امکان استفاده از طرق اعتراض اثر بگذارد.
در مقابل، همه دعاوی نیازمند درج مبلغ نیستند. دعوای غیرمالی، مانند برخی دعاوی مربوط به وضعیت شخصی یا اصل نکاح، اصولاً بر مبنای مبلغ خواسته سنجیده نمیشود؛ البته تشخیص مالی یا غیرمالی بودن دعوا تابع عنوان واقعی و آثار حقوقی آن است، نه صرفاً عبارتی که خواهان در دادخواست انتخاب میکند. بنابراین، انتخاب نادرست عنوان ممکن است باعث اخطار رفع نقص یا اختلاف درباره صلاحیت شود.
برای مقوم کردن خواسته، ابتدا باید موضوع مطالبه، مبنای قراردادی یا قانونی و مقدار قابل مطالبه مشخص شود. اگر خواسته وجه نقد باشد، همان مبلغ به ریال درج میشود. در مطالبه چند قلم، هر بخش باید جداگانه قابل شناسایی باشد و جمع آن نیز با شرح دادخواست سازگار باشد. در دعاوی مربوط به مال، ارزش اعلامی باید با موضوع اختلاف ارتباط منطقی داشته باشد و نباید صرفاً برای کاهش هزینه دادرسی بهصورت غیرواقعی درج شود.
خوانده میتواند در صورت مؤثر بودن ارزش اعلامشده در صلاحیت دادگاه یا هزینه دادرسی، نسبت به آن ایراد کند. این ایراد باید در زمان مناسب و مطابق تشریفات دادرسی مطرح شود؛ تأخیر ممکن است موجب از دست رفتن امکان رسیدگی به آن شود. دادگاه با توجه به خواسته واقعی، اسناد طرفین و در صورت نیاز نظر کارشناس، درباره ارزش مؤثر تصمیم میگیرد. مبلغی که برای محاسبه هزینه دادرسی پرداخت میشود نیز همیشه به معنای ارزش نهایی مال یا میزان قطعی محکومیت نیست.
فرض کنید سارا بر اساس قرارداد، مبلغ ۳۰۰ میلیون تومان از مهدی طلبکار است و علاوه بر اصل طلب، وجه التزام قراردادی را نیز مطالبه میکند. در این وضعیت، سارا باید در دادخواست اصل طلب را بهطور روشن درج و مبلغ وجه التزام را تا زمان تقدیم دادخواست، در صورت امکان، محاسبه کند. اگر مبلغ خسارت به علت ادامهدار بودن تأخیر قابل محاسبه دقیق نباشد، باید مبنای محاسبه و دوره زمانی آن توضیح داده شود. در چنین پروندهای، تقویم خواسته یا مقوم نمودن خواسته چیست فقط یک تشریفات شکلی نیست؛ بلکه بر هزینه اولیه و نحوه رسیدگی اثر میگذارد، بدون آنکه نتیجه دعوا را تضمین کند.
کماظهاری عمدی، جمع نکردن خواستههای متعدد، مخلوط کردن اصل دین با خسارت و درج مبلغی ناسازگار با اسناد از خطاهای رایج است. همچنین نباید تقویم خواسته را با تعیین ارزش معاملاتی ملک یا با میزان احتمالی محکومبه یکی دانست؛ هرکدام ممکن است کارکرد متفاوتی داشته باشند. در نهایت، تقویم خواسته یا مقوم نمودن خواسته چیست باید بر پایه موضوع واقعی دعوا، مدارک موجود و آثار مالی آن انجام شود تا از پرداخت هزینه اضافی، اخطار رفع نقص یا ایراد صلاحیتی جلوگیری شود.