آیا مستأجر و موجر میتوانند بدون امضای قرارداد جدید، رابطه اجاره را ادامه دهند؟ بله، تمدید شفاهی اجاره نامه در حقوق ایران ممکن است معتبر باشد، اما اعتبار آن به توافق واقعی طرفین، موضوع اجاره، مدت مورد توافق و امکان اثبات مفاد قرارداد بستگی دارد. بنابراین، صرف ادامه سکونت همیشه به معنای تمدید قطعی نیست و باید رفتار و مدارک هر دو طرف بررسی شود.
اصل بر این است که قرارداد اجاره با توافق موجر و مستأجر شکل میگیرد و توافق شفاهی نیز میتواند نشاندهنده قصد مشترک آنان باشد. با این حال، اجاره معمولاً دارای موضوع، مبلغ، مدت و شرایط متعدد است و اثبات توافق شفاهی درباره همه این موارد دشوارتر از قرارداد کتبی خواهد بود. پس از پایان مدت اجاره، اگر مالک صریحاً با ادامه تصرف موافقت کند یا رفتار او مانند دریافت منظم اجارهبها نشاندهنده پذیرش ادامه رابطه باشد، ممکن است تمدید یا ایجاد اجاره جدید از اوضاع و احوال استنباط شود.
در اختلافات مربوط به تمدید شفاهی اجاره نامه، دادگاه فقط به ادعای یک طرف اکتفا نمیکند و مجموعه قرائن را میسنجد. مدارک و نشانههای مهم عبارتاند از:
رسید پرداخت بهتنهایی همیشه ثابت نمیکند که قرارداد برای مدت معین تمدید شده است؛ ممکن است مبلغ بابت اجرت استفاده پس از پایان قرارداد پرداخت شده باشد. همچنین پیامها باید اصالت و ارتباطشان با طرفین قابل احراز باشد.
با پایان مدت، اجاره قبلی اصولاً خاتمه مییابد. اگر مستأجر بدون اجازه مالک همچنان ملک را در اختیار داشته باشد، موضوع میتواند به مطالبه اجرتالمثل ایام تصرف منجر شود. در مقابل، اگر مالک با ادامه حضور مستأجر موافقت کرده باشد، دریافت اجارهبها یا اجازه صریح او میتواند قرینهای بر رضایت به ادامه استفاده باشد؛ هرچند برای تعیین مدت و سایر شرایط، مدارک تکمیلی لازم است.
تفاوت مهمی میان تمدید قرارداد و اجازه موقت برای تخلیه با تأخیر وجود دارد. در حالت دوم، مالک ممکن است فقط مهلت کوتاهی برای تخلیه داده باشد، نه اینکه اجاره را برای ماهها یا سال بعد تمدید کرده باشد.
فرض کنید قرارداد تا پایان شهریور معتبر بوده و مستأجر در مهرماه مبلغی را به حساب مالک واریز کرده است. مالک نیز در پیام پاسخ داده: «تا پایان سال با همین مبلغ بمانید.» در این وضعیت، تمدید شفاهی اجاره نامه با توجه به واریز وجه و پیام مالک قابل استناد است و احتمال پذیرش ادامه اجاره افزایش مییابد. اما اگر مالک فقط مبلغی دریافت کرده و همزمان اظهارنامه تخلیه فرستاده باشد، ممکن است ادعا کند وجه بابت اجرتالمثل یا استفاده بدون قرارداد بوده است؛ نتیجه به محتوای پیامها و سایر شواهد وابسته خواهد بود.
بهترین روش، تنظیم الحاقیه یا قرارداد جدید و مشخصکردن مدت، مبلغ، ودیعه، نحوه پرداخت و زمان تخلیه است. اگر توافق شفاهی انجام شده، طرفین باید بلافاصله آن را در پیام یا نوشتهای تأیید کنند و پرداختها را از طریق بانکی با توضیح روشن انجام دهند. در صورت بروز اختلاف، ارسال اظهارنامه و جمعآوری مدارک پیش از طرح دعوا اهمیت دارد. مرجع رسیدگی نیز با توجه به نوع خواسته، وضعیت ملک و مدارک موجود تعیین میشود.
تمدید شفاهی اجاره نامه ممکن است از نظر حقوقی قابل پذیرش باشد، اما اثبات مدت و شرایط آن دشوار است. ادامه تصرف، پرداخت اجاره و سکوت مالک بهتنهایی نتیجه قطعی ایجاد نمیکند. برای جلوگیری از مطالبه اجرتالمثل، اختلاف درباره تخلیه یا انکار توافق، قرارداد کتبی و رسیدهای دقیق امنترین راه است.