آیا مستأجر میتواند بدون تنظیم قرارداد جدید، پس از پایان مدت اجاره در ملک بماند؟ تمدید شفاهی قرارداد اجاره در حقوق ایران، در بسیاری از موارد میتواند معتبر باشد؛ اما اثبات مدت، مبلغ اجاره و رضایت مالک به مدارک و رفتار طرفین وابسته است. صرف ماندن مستأجر در ملک، بهتنهایی همیشه به معنای تمدید قطعی نیست و ممکن است اختلاف درباره ادامه تصرف یا اجرتالمثل ایجاد شود.
اصل بر این است که قرارداد اجاره با توافق مالک و مستأجر درباره منافع ملک، مدت و اجارهبها شکل میگیرد. بنابراین اگر پس از پایان قرارداد، مالک صریحاً با ادامه سکونت موافقت کند و شرایط جدید نیز مشخص باشد، توافق شفاهی میتواند قابل استناد باشد. با این حال، قرارداد کتبی امنیت بیشتری دارد؛ زیرا در اختلافات، دادگاه باید از قرائن و مدارک موجود، وجود توافق و مفاد آن را احراز کند.
اگر مالک صرفاً برای مدت کوتاهی از دریافت وجه خودداری نکرده یا در برابر حضور مستأجر سکوت کرده باشد، این رفتار لزوماً به معنای پذیرش تمدید برای مدت مشخص نیست. همچنین باید میان تمدید قرارداد و ادامه تصرف بدون اذن تفاوت گذاشت؛ در حالت دوم، مالک میتواند نسبت به تخلیه و مطالبه اجرتالمثل یا مطالبات دیگر اقدام کند.
در دعوای مربوط به تمدید شفاهی قرارداد اجاره، شخصی که مدعی وجود توافق است باید بتواند ادعای خود را با دلایل قابل قبول پشتیبانی کند. هیچیک از مدارک زیر بهتنهایی در همه پروندهها نتیجه قطعی ایجاد نمیکند، اما مجموعه آنها میتواند برای قاضی تعیینکننده باشد:
پرینت حساب بانکی معمولاً پرداخت وجه را نشان میدهد، اما ممکن است بهتنهایی مشخص نکند وجه بابت اجاره، بدهی قبلی یا خسارت پرداخت شده است. بهتر است در هر پرداخت، موضوع، ماه مربوط و نشانی ملک بهطور روشن درج شود.
فرض کنید قرارداد یک واحد مسکونی در پایان خرداد تمام شده است. مالک در یک پیام، با ماندن مستأجر تا پایان شهریور موافقت میکند و مستأجر نیز اجاره سه ماه را به حساب او واریز مینماید. در این وضعیت، تمدید شفاهی قرارداد اجاره با پیام و رسید بانکی تقویت میشود و احتمال پذیرش توافق درباره ادامه سکونت افزایش مییابد. اما اگر فقط مستأجر در ملک بماند و هیچ پرداخت یا پیام روشنی وجود نداشته باشد، مالک میتواند ادعا کند اجازهای برای تمدید نداده است؛ نتیجه پرونده به مجموع قرائن بستگی خواهد داشت.
بهترین اقدام این است که بلافاصله توافق در یک نوشته ساده، الحاقیه یا قرارداد جدید ثبت و به امضای طرفین برسد. در متن باید تاریخ آغاز و پایان، مبلغ اجاره، مبلغ ودیعه، شیوه پرداخت، وضعیت تعمیرات و زمان تخلیه مشخص شود. اگر مالک یا مستأجر حاضر به امضا نیست، دستکم یک پیام روشن برای تأیید مفاد توافق ارسال و پاسخ طرف مقابل نگهداری شود. برای مطالبه تخلیه، وجه یا اجرتالمثل نیز مرجع و روش اقدام به نوع خواسته، مدارک و وضعیت سند اجاره بستگی دارد.
تمدید شفاهی قرارداد اجاره ممکن است از نظر حقوقی پذیرفته شود، اما خطر اصلی آن دشواری اثبات جزئیات توافق است. پرداختهای قابل ردیابی، پیامهای روشن و شهادت معتبر میتوانند ادعا را تقویت کنند؛ با این حال، سکوت مالک یا ادامه حضور مستأجر همیشه دلیل قطعی تمدید نیست. برای جلوگیری از هزینه و اختلاف، تنظیم قرارداد کتبی یا دستکم ثبت مکتوب توافق، مطمئنترین راه است.